Vertalen voor TED

Door Silvie van der Zee

Als je veel gebruikmaakt van TED (bekend van de zogenaamde TED talks) en graag een bijdrage aan dit project wilt leveren, kun je op vrijwillige basis TED talks ondertitelen. Ook kun je de vertalingen van andere vertalers controleren of TED talks transcriberen. Je bepaalt zelf welke filmpjes je wilt vertalen, controleren of transcriberen.

Vertaalproces

Het vertaalproces verloopt als volgt:

• Transcript: TED levert een transcriptie aan (door een andere vrijwilliger getranscribeerd).
• Vertaling: je vertaalt dit transcript met het gratis ondertitelprogramma Amara. (Dit programma wordt ook door YouTube gebruikt.)
• Controle: je vertaling wordt nagekeken door een andere vertaler.
• Publicatie: je vertaling wordt door TED gepubliceerd.

Eisen

Als je wilt vertalen voor TED, moet je uiteraard de bron- en doeltaal vloeiend spreken en moet je kennis genomen hebben van TEDs richtlijnen voor ondertitelen en stijlgids (op dezelfde pagina). Als je een filmpje transcribeert, moet je de taal van het filmpje vloeiend spreken. Je moet een filmpje binnen 30 dagen ondertiteld hebben.

Tutorials

Om met het vertaalprogramma te leren werken zijn er tutorials beschikbaar. Er zijn ook tutorials over hoe je je kunt aanmelden, hoe je moet vertalen, over de leestijd en de lengte van ondertitels en hoe je moet transcriberen.

Een paar cijfertjes

Er zijn al vertalingen beschikbaar in 105 talen. Er hebben ruim 17.000 vertalers aan gewerkt, waaronder 291 Belgen en Nederlanders voor de Nederlandse ondertiteling. In totaal zijn er ruim 60.000 vertalingen. Het aantal filmpjes met Nederlandse ondertiteling bedraagt 1585 en daarmee staat het Nederlands in de top 10 van meest vertaalde talen.

Waarom je het zou doen

TED werkt alleen met vertalers op vrijwillige basis. Je krijgt niet betaald, dus waarom zou je je kostbare tijd eraan besteden? Ten eerste omdat je naam bij het betreffende filmpje komt te staan als vertaler of als reviewer en je wordt vermeld op de TED Translators Page. Daarnaast omdat je de vrijheid hebt om zelf te kiezen welk filmpje je vertaalt. Zo leer je ook nog eens wat! Bovendien mag je er 30 dagen over doen om een filmpje te vertalen, dus kun je eraan werken wanneer je wilt, als het maar binnen een maand af is.

Omdat TED een grote naam is, misstaat dit project niet op je cv. Dit kan een reden voor je zijn om voor TED te gaan vertalen. Ook kun je lid worden van de Facebook-groep I translate TED talks, waar je feedback kunt vragen of gewoon gezellig contact kunt hebben met de andere vrijwilligers.


Bronnen

TEDs pagina voor vertalers

Overzicht van de talen waarin TED-filmpjes zijn ondertiteld

TEDs startpagina met uitleg en aanmeldmogelijkheid voor nieuwe vertalers

TEDs richtlijnen voor vertalers

TEDs achtergrondinformatie over ondertitelen, over Amara en meer voor vertalers

Overzicht van vertalers die aan TED meewerken

Website van Amara, de gebruikte ondertitelsoftware

Boekbespreking ‘Found in Translation’

Door Cas Jamin

In oktober 2012 verscheen het boek ‘Föund in TŘansḸatiøn: How Language Shapes Our Lives and Transforms the World’ van Nataly Kelly en Jost Zetzsche. Met negentig korte, aansprekende verhalen illustreren zij het maatschappelijk belang van tolken en vertalen en laten ze zien op welke verrassende manieren het werk van tolken en vertalers het dagelijks leven beïnvloedt.

Found in Translation leest als een trein door de toegankelijke verhalende stijl. De negentig korte verhalen en anekdotes zijn elk op zichzelf interessant, maar vormen ook een geheel door de groepering in zeven hoofdstukken met titels zoals Saving Lives and Protecting Rights in Translation en Partaking in Pleasures and Delighting the Senses in Translation.

Verrassende variëteit

Uit de verhalen en anekdotes blijkt de enorme variëteit aan specialisaties binnen de vertaalbranche: van het tolken in een medische of diplomatieke setting tot het vertalen van verdragen, wijnlabels, literatuur of de catalogus van IKEA. Zelfs de doorgewinterde tolk of vertaler zou verrast kunnen zijn over de betrokkenheid van zijn of haar vakgenoten bij ruimtemissies, het oplossen van een medisch mysterie, de verspreiding van modetrends of het doen herleven van een bedreigde taal.

Taalkundige en culturele diversiteit

In verscheidene verhalen, anekdotes en kaderteksten gaan de schrijvers in op de taalkundige en culturele diversiteit in de wereld en hoe vertalers manieren weten te vinden om de verschillen te overbruggen. Zo staat er een mooi verhaal in over hoe een tienkoppig interdisciplinair team van het Poetry Translation Centre te werk gaat bij het vertalen van poëzie uit het Shuar. Deze taal wordt gesproken door de Shuar-indianen in Ecuador en Peru.

Een ander mooi voorbeeld is het verhaal van een gebarentolk die als horend kind van dove ouders opgroeide met zowel de Amerikaanse Gebarentaal als het Engels. Hierdoor kan hij tolken met grote snelheid en is hij als geen ander in staat om een brug te slaan tussen de horende en dove gemeenschap.

Miscommunicatie

Enkele voorbeelden van wat er kan gebeuren als de taalbarrière wordt onderschat konden natuurlijk niet uitblijven. Zo werd het ambigue Spaanse woord intoxicado door artsen verkeerd uitgelegd als het Engelse intoxicated (onder invloed van drank of drugs). Hierdoor kreeg een achttienjarige jongen, die een hersenbloeding had, niet de juiste behandeling, met quadriplegie (verlamming van beide armen en benen) tot gevolg. ^[1][2]

Videomateriaal bij het boek

Bij de aankondiging van het boek verscheen dit leuke promotiefilmpje waarin tolken en vertalers je begroeten. Daarnaast is hier een voordracht te bekijken van Nataly Kelly bij Authors@Google. Daarin gaat zij wat dieper in op de thema’s uit het boek.

Conclusie

Found in Translation is een aanrader voor iedere taalliefhebber, tolk of vertaler. Het boek geeft een goed beeld van de rol van tolken en vertalers in onze maatschappij en het biedt iedereen die zich met taal en communicatie bezighoudt ruimschoots stof tot nadenken.

Bronnen
Nataly Kelly & Jost Zetzsche Found in translation : how language shapes our lives and transforms the world. New York: Perigee, Penguin Group, 2012 ISBN 978–0–399–53797–4.

Noten
1 Nataly Kelly. ‘The Value of A Single Word.’ The Interpreters Voice (Winter 2011): 12. Atanet. American Translators Association.
2 Gail Price-Wise. ‘Language, Culture, And Medical Tragedy: The Case Of Willie Ramirez.‘ Health Affairs Blog, 19 Nov. 2008.

Vertalers ABC’tje

Door Elise Reynolds  

Wat is vertalen tegenwoordig? Er vinden online en offline tal van verhitte discussies plaats over de laatste ontwikkelingen in de vertaalsector: Machine Translation en vertaalgeheugens die het mogelijk maken sneller en in grotere volumes te vertalen, hongerloontarieven in Azië, klachten over marktverzieking door goedkope, ongeschoolde vertalers die toch aan de bak komen door de kiloknallerpraktijken, en druk van grote vertaalcorporaties. Er lijken zich overal versplinteringen voor te doen in de vertaalmarkt.

Ik vind het interessant om dit te volgen, omdat het mijn vak is, maar ik heb er in de praktijk weinig mee te maken. En dat terwijl ik al 19 jaar professioneel vertaler Nederlands-Engels ben. Ik wil in dit stukje even stilstaan bij waar het in mijn werk allemaal om draait: Nederlandse teksten naar het Engels vertalen.

A voor Achterliggende bron 

Vertalen begint bij de bron, er zijn zelfs drie belangrijke bronnen om in overweging te nemen. Een vertaling is gebaseerd op een brontekst. Dat is bron nummer een.

En dan bron nummer twee: bedenk tijdens het lezen van de brontekst de achterliggende bron: wie is de auteur? Een aanbeveling voor een bepaald merk whisky heeft een andere lading als deze van een slijterij komt dan als hij door een voedingsdeskundige geschreven is. Is een verslag van een kunstbeurs geschreven door een gevreesde kunstcriticus of door de moeder van een van de kunstenaars? Vrienden zullen vriendelijker over je huisgemaakte pasta pesto oordelen dan betalende klanten in een restaurant! Dit bepaalt het onderliggende perspectief van de tekst.

En dan is er nog een derde bron: de klant die opdracht geeft tot de vertaling. De identiteit van de klant vertelt je veel over de allesbepalende context. Waar is de vertaling voor nodig, een commercieel doel of voor het onderwijs? Een cultureel festival of een internetbureau? Dit heeft veel invloed op het taalgebruik, de taalconventies en de uitstraling van de tekst.

Naast deze taalkundige overwegingen, heb je ook met de klant te maken om de vertaling tot stand te brengen. Wat verwacht de klant? Een vertaalde, Engelse tekst, zonder opmerkingen of discussie? Of een vertaalde tekst met daarin nog ruimte voor overleg, af te ronden nadat eventuele inconsistenties in de brontekst besproken zijn, alternatieven afgewogen en feedback gegeven over stijl en tone of voice? Verschillende klanten prefereren verschillende werkwijzen. Zorg dat je hierover duidelijke afspraken maakt.

B voor Bedoeling 

De bron dus, is het belangrijkste, de basis van de vertaling. Maar wanneer je aan het vertalen bent, moet je ook de doelgroep in gedachten houden. Wie gaat de vertaling lezen? Bestuursleden van een moederbedrijf in de VS die inzage willen in wat de Nederlandse media over hun Europese dochtermaatschappij hebben geschreven? Of is de tekst voor lezers met allerlei nationaliteiten bedoeld, die de kunstbiënnale in Venetië volgende week bijwonen? Wil de klant dat de tekst SEO-gevoelig is? Is de tekst voor intern gebruik of voor publicatie? Voor kenners binnen een vakgebied of een breder publiek? Dit heeft allemaal weerslag op de te gebruiken terminologie, register en, uiteindelijk, de prijs van de vertaling.

C voor Capabiliteit 

Nu de basis duidelijk is, kun je aan het werk. Het vertalen zelf: het mooiste deel van mijn werk. Hoewel je de betekenis van de brontekst moet behouden, is het belangrijk een succesvolle overstap te maken naar de doeltaal. Je kan de tekst niet slechts naar het Engels (of jouw doeltaal) vertalen, de doeltekst moet ook herschreven worden zodat hij natuurlijk loopt. [red: lees voor meer informatie hierover ook Beginnen aan een vertaalopleiding in deze editie van Vertalersnieuws.] Als je te veel vastzit aan de brontaal, hoor je dat terug in de vertaling, die stokt, vervelend leest, en het ergste van alles: niet uit gelezen wordt.

Het hele alfabet 

Maar hoe leuk ik mijn vertaal ABC’tje ook vind, er is meer aan de hand in de vertaalwereld. De vertaalmarkt wordt nu zo groot, door globalisering, groeiende internationale handel, en steeds toenemende online communicatie (blogs, e-mails, wikis, etc.), dat er ook meer nodig is om aan de gigantische vertaalbehoefte tegemoet te komen.

Alle discussies over geautomatiseerde vertalingen en de globale marktwerking, voor én tegen, zijn dan ook broodnodig om dit relatief nieuwe terrein als pioniers te verkennen. De eerder genoemde software en kiloknallers hebben een eigen rol te vervullen: zij komen tegemoet aan de behoefte van een bepaald segment om betaalbaar enorme volumes tekst te vertalen. Binnen dit scala aan nieuwe vertaalservices, zoals geautomatiseerde vertaling, post-editing en snelheid-verhogende soft- en hardware, zullen sommige oplossingen onmisbare tools worden, en andere voor kwaliteitsproblemen en marktverzieking zorgen. Dus ik blijf de ontwikkelingen volgen. Het zijn andere vertaalpraktijken dan de mijne (nu zogenaamd ‘human translation’) maar zij hebben mogelijk net zo goed een bestaansrecht.

--
Elise Reynolds is een Amerikaans-Nederlandse die al 19 jaar als freelance vertaalster en editor werkzaam is. Ze vertaalt alleen van Nederlands naar Engels. Haar bedrijf Id Est heeft ook een website; die vindt u op www.idest.nl.

De emmer

Door Tessa Vrijmoed

Wie goed een vreemde taal wil leren, kan beter niet steeds letterlijk dingen vertalen naar de moedertaal. Vandaag wil ik dat echter voor de grap eens wél doen.

Grappig

Hoe zou het klinken als wij, nadat we iets af hadden gemaakt, zouden zeggen fatto (‘gedaan’) en niet ‘klaar’, een woordje dat de Italianen juist weer wél gebruiken als ze de telefoon opnemen (pronto)? Als je in het Nederlands een persoon aanspreekt met ‘Luister…’, kun je er van op aan dat er iets belangrijks volgt; een Italiaan gebruikt Senti… echter vaak simpelweg aan het begin van een zin en als hij het aanvult met una cosa (‘een ding’) wordt het helemaal lastig te vertalen. Het werkwoord sentire is sowieso interessant, want zeg je: Hai sentito Marco? dan vraag je niet of je gesprekspartner Marco nog heeft ‘gehoord’, maar of diegene de jongen nog gesproken heeft.

Ciao betekent niet alleen ‘hoi’ maar ook ‘doei’ en neem je afscheid dan kun je volstaan met Alla prossima! (‘Tot de volgende keer!’) Ben je het niet eens met wat iemand zegt, dan kun je uitroepen: Che dici! wat ik in plaats van ‘Wat zeg je?’ haast zou willen vertalen met ‘Come on!’. Bedank je een vriend voor een bewezen dienst, dan kan deze daarop antwoorden: Ci mancherebbe, iets van ‘dat ontbrak er nog aan’ of figurati (‘stel je voor’), beide op te vatten als ‘graag gedaan’.

Letterlijk

Veel kunnen we na een letterlijke vertaling nog steeds prima begrijpen, alleen zou je het bij ons niet zo zeggen: heeft een winkelier je bijvoorbeeld geholpen, dan kun je zeggen gentilissimo (‘bijzonder vriendelijk’) en als je iemand welterusten wenst, zeg je sogni d’oro (‘gouden dromen’). Wil je niet te hard van stapel lopen, dan is piano piano op zijn plaats (‘langzaam langzaam’) en als je van gedachten veranderd bent en een aanbod afslaat, heb je er simpelweg ‘nog eens over nagedacht’: Ci ho ripensato. Roept iemand je, dan reageer je niet met ‘Wat is er?’ maar met Dimmi (‘zeg het me’) en iets wat op enige wijze ook maar leuk of aangenaam is, is mooi (che bello). En klinkt de datief in het Nederlands vreselijk oubollig, een Italiaan gebruikt deze vorm naar hartelust: Mi lavo le mani (‘Ik was me de handen’).

Zegswijzen

In de categorie zegswijzen weet je het nooit. Zo kun je hier ook gewoon het ijs breken in een ongemakkelijke situatie (rompere il ghiaccio), neem je echter een groot risico, dan begeef je je niet in het hol van de leeuw, maar in dat van de wolf (la tana del lupo). Heb je trek, dan kun je wederom aan dit dier refereren, terwijl wíj doorgaans honger als een paard hebben. En iedereen die Italiaans leert, kent de uitdrukking In bocca al lupo, zoiets als ‘In de mond met die wolf’. Wat het betekent? Succes! En je antwoordt niet door te zeggen grazie, maar: crepi! (‘moge hij creperen’).

Nederlanders worden gezien als een zuinig volk oftewel: wij hebben korte armen (le braccia corte) die niet tot onze portemonnee reiken. Wie arrogant is, heeft last van stank onder zijn neus (avere la puzza sotto il naso) en gaat iemand te ver, dan heb je het over de druppel die de vaas doet overlopen (la goccia che fa traboccare il vaso).

Tot zover deze spoedcursus Italiaans. Gouden dromen en tot de volgende. Hoi.

--

Over Tessa Vrijmoed

Tessa D. M. Vrijmoed (1982) is na het behalen van haar Master in Griekse en Latijnse Taal en Cultuur aan de Universiteit van Amsterdam (2006) twee jaar werkzaam geweest als docente Klassieke Talen aan een school in Amsterdam, alvorens zij in 2008 besloot zich te onderwerpen aan het avontuur dat Italië heet. Hier bevindt zij zich tot op heden, nauwelijks worstelend om aan de betovering van de Eeuwige Stad te ontkomen.
Tessa heeft over haar wederwaardigheden in Rome een boekje geschreven "Laat je krekels maar krieken", te bestellen bij Freemusketeers.

Bron:
Het Colosseum voorbij

Deze tekst is met goedkeuring van de auteur overgenomen. Vertalersnieuws is niet verantwoordelijk voor de inhoud.

De vertaalproblemen van Afrikaanse literatuur: geafrikaniseerd taalgebruik

Door Marthe Dijk

In mijn artikel over Afrikaanse literatuur in de vorige editie van Vertalersnieuws heb ik de discussie over de taalkeuze besproken. Chinua Achebe staat aan de kant van de koloniale talen, terwijl Ngugi wa Thiong´o juist voor het gebruik van Afrikaanse talen is. Ngugi noemt het schrijven in de koloniale talen zelfs neokolonialisme. Achebe stelt daar tegenover dat het op zijn manier gebruiken van de koloniale talen juist een gevoel van vrijheid geeft. Het resultaat is een geafrikaniseerde Europese taal, onder meer door het toevoegen van grammaticale en lexicale eigenschappen van de onderliggende Afrikaanse talen aan de koloniale taal. Twee voorbeelden hiervan zijn het verbreden van de betekenis van woorden en het veranderen van de zinsstructuur.

Semantische verschuiving
De betekenisverandering of semantische verschuiving van woorden zorgt voor het eerste vertaalprobleem. De betekenis van een woord of concept in de Europese taal wordt uitgebreid om ook de betekenis van dit woord in de Afrikaanse context uit te drukken. De Europese lezer is niet bekend met deze nieuwe betekenis. In sommige gevallen zal de nieuwe betekenis uit de context gehaald kunnen worden. Zo kan een woord als `schaamte´ bijvoorbeeld ook `bescheidenheid´ betekenen. Dit is slechts een subtiele verschuiving, maar minder subtiele verschuivingen komen ook voor. Het is aan de vertaler om een vertaalstrategie te bepalen.

Er zijn twee opties die de vertaler heeft voor het vertalen van semantische verschuivingen. De vertaler zou de betreffende frase kunnen vertalen met een idiomatische frase uit de doeltaal, maar de vertaler kan er ook voor kiezen om de frase net zo gemarkeerd te vertalen als deze frase ook is in de brontaal. Dit laatste is dezelfde strategie die de schrijver zelf al heeft toegepast toen hij de tekst schreef in de koloniale taal, omdat de auteur de tekst in zijn hoofd al heeft omgezet vanuit zijn moedertaal in de koloniale taal. Dit wordt ook wel vertalen zonder brontekst genoemd. Het is belangrijk dat de vertaler zich bewust is van de mogelijkheid van semantische verschuivingen in de Afrikaanse context.

In het boek The Voice van de Nigeriaanse schrijver Gabriel Okara komen meerdere aspecten van geafrikaniseerd taalgebruik voor. Semantische verschuiving is daar een van. In zijn artikel bespreekt Ebi Yeibo de volgende zin: `What I do with my money does not touch you.´ De betekenis van het werkwoord `to touch´ is in deze zin uitgebreid met de betekenis `to concern´. Een gemarkeerde vertaling zou in dit geval kunnen zijn: `Wat ik doe met mijn geld raakt jou niet.´ Aan de andere kant is ook een idiomatische vertaling mogelijk: `Wat ik doe met mijn geld gaat jou niet aan.´

Spreekwoorden
Een ander voorbeeld waarin de onderliggende Afrikaanse taal terug te vinden is in de koloniale taal zijn spreekwoorden. In veel Afrikaanse talen zijn spreekwoorden een essentieel onderdeel van het taalgebruik. Schrijvers vertalen vaak het spreekwoord uit hun moedertaal één op één naar de koloniale taal. Als je al deze spreekwoorden ook daadwerkelijk vertaalt naar het Nederlands, zal het voor een Nederlandse tekst waarschijnlijk een beetje veel lijken, omdat wij spreekwoorden minder frequent gebruiken. Maar aan de andere kant zorgen juist deze spreekwoorden wel voor de Afrikaanse context.

Opnieuw heeft de vertaler de keuze tussen twee hoofdstrategieën. De vertaler kan ervoor kiezen om de spreekwoorden één op één te vertalen, net als de schrijver van het origineel heeft gedaan. Maar de vertaler kan ook een equivalent van het spreekwoord zoeken in de doeltaal. Met andere woorden, de vertaler moet een keuze maken tussen exotiseren en naturaliseren. In de postkoloniale vertaalwetenschap is er veel onderzoek gedaan naar de keuze van vertalers. In de meeste gevallen koos de vertaler ervoor om de tekst te normaliseren, met uitzondering van dialogen, waar meer gemarkeerde vertalingen te vinden zijn. Kathryn Woodham spreekt dan ook van rekoloniseren. Critici zien liever een meer exotiserende strategie door zoveel mogelijk de eigenschappen van de brontekst te behouden.

In Things Fall Apart van Chinua Achebe wordt veelvuldig gebruik gemaakt van spreekwoorden en metaforen. Slechts enkele voorbeelden zijn: `He who brings kola brings life,´ `A chick that will grow into a cock can be spotted the very day it hatches,´ en `A baby on its mother´s back does not know that the way is long.´ Een equivalent in het Nederlands komt mij niet een-twee-drie boven. Een meer letterlijke vertaling zal de Afrikaanse context bewaren en zorgt ervoor dat de frase net zo gemarkeerd blijft als in de brontekst.

De keuze van de vertaler
Invloeden van Afrikaanse talen zijn dus zichtbaar in het gebruik van de koloniale talen, met name op het gebied van de semantiek en de grammatica. Het resultaat is een geafrikaniseerde Europese taal. Woordbetekenissen worden verbreed, zinsstructuren worden aangepast en uitdrukkingen worden toegevoegd. Dit zijn allemaal gemarkeerde veranderingen. De vertaler moet kiezen tussen een idiomatische vertaling van de tekst, meer richting de doeltaal, of een gemarkeerde vertaling van de tekst, meer richting de brontaal en de onderliggende Afrikaanse taal, waarbij de uitdrukkingen in de doeltaal net zo vreemd zijn als de uitdrukkingen in de brontaal.

Omdat het boek dat is geschreven in de koloniale taal een vertaling is zonder brontekst, heeft de auteur al verschillende strategieën toegepast. De vertaler kan ervoor kiezen deze strategieën over te nemen of een andere strategie toe te passen, exotiserend dan wel naturaliserend. De vertaler moet echter wel onthouden dat de Afrikaanse schrijver al bewuste keuzes heeft gemaakt. Een al te naturaliserende aanpak zal dus niet altijd gewaardeerd worden.


Bronnen
Fioupou, Christiane. “Translating Pidgin English, Rotten English and Ubuesque English into French.”
Gullin, Christina. “Translation on Trial: Nadine Gordimer in Swedish.”
Woodham, Kathryn. “Linguistic Decolonisation and Recolonisation? Fluent Translation Strategies in the Context of Francophone African Literature.”
Allen in: Granqvist, Raoul. J., ed. Writing Back in/and Translation. Wien: Peter Lang, 2006.

Gyasi, Kwaku A. “Writing as Translation: African Literature and the Challenges of Translation.” Research in African Literatures 30.2 (1999): 75-87.

Igboanusi, Herbert. “The Igbo Tradition in the Nigerian Novel.” African Study Monographs 22.2 (2001): 53-72.

Yeibo, Ebi. “Nativization of English in African Literary Texts: a Lexico-semantic Study of Transliteration in Gabriel Okara´s The Voice.” International Journal of Humanities and Social Science 1.13 (2011): 202-8.

Afrikaanse literatuur, wat is dat?

Door Marthe Dijk

Elke te vertalen tekst brengt bepaalde vertaalproblemen met zich mee. Het ene probleem is sneller opgelost dan het andere. Sommige problemen zijn specifiek voor de tekst, andere zijn veelvoorkomend in het genre van de tekst. Het vertalen van literatuur kent andere problemen dan het vertalen van een juridisch stuk. Literatuur zelf kan ook weer opgedeeld worden in kleinere groepen. In de komende edities van Vertalersnieuws zal ik ingaan op de specifieke vertaalproblemen van Afrikaanse literatuur. Nu zal ik eerst het begrip ‘Afrikaanse literatuur’ verder toelichten.

Afrikaanse literatuur is een begrip waar helaas geen eenduidige definitie voor te geven is. Is het literatuur uit Afrika? Veel schrijvers wonen niet in Afrika, maar hebben nog wel een Afrikaanse nationaliteit. Literatuur over Afrika? Dit zou betekenen dat een verhaal geschreven door een Afrikaanse auteur dat zich afspeelt buiten Afrika niet zou vallen onder Afrikaanse literatuur. Literatuur geschreven in een Afrikaanse taal? De meeste boeken worden geschreven in het Engels of het Frans, de koloniale talen. Enige verheldering is dus van toepassing.

Koloniaal erfgoed

In de eerste postkoloniale jaren werd er voornamelijk in het Engels of Frans geschreven door Afrikaanse schrijvers die in Europa of de VS hadden gestudeerd. Hun teksten waren een antwoord op Europese schrijvers en critici. Maar al snel ontstond er een tegenbeweging, onder leiding van Ngugi wa Thiong’o, die vond dat het schrijven in de koloniale talen een vorm was van neokolonialisme en dat literatuur geschreven in een Europese taal moest vallen onder Europese literatuur. Zij propageerden het gebruik van Afrikaanse talen. Hier was Chinua Achebe, `de vader van de Afrikaanse literatuur´, het niet mee eens. Achebe schrijft in het Engels, maar zegt dat hij het Engels aanpast aan zijn Afrikaanse achtergrond door deze Europese taal te doorspekken met Afrikaanse cultuur en Afrikaanse begrippen. Op deze manier kan hij de taal gebruiken voor zijn creatieve uitingen. Hierdoor zijn het Engels en het Frans in dit geval geen Europese talen meer, maar worden het Afrikaanse talen.

Het doelpubliek 

In de discussie over de meest geschikte taal voor Afrikaanse literatuur speelt ook een tweede overweging, namelijk het doelpubliek van de tekst. Nederlandse literatuur wordt voornamelijk geschreven voor Nederlanders. Maar Afrika is geen land. Het is een continent waar meer dan 2.000 talen gesproken worden. Als Afrikaanse literatuur geschreven moet worden voor een Afrikaans publiek, in welke taal schrijf je dan? Ook al zijn het Engels of het Frans van oorsprong geen Afrikaanse talen, met deze talen bereik je waarschijnlijk wel het grootste Afrikaanse publiek.

De schrijver als vertaler

Daarnaast moet rekening worden gehouden met het feit dat schrijvers die ervoor hebben gekozen om in het Engels of het Frans te schrijven, zeer waarschijnlijk niet in hun moedertaal schrijven. Zij zullen het verhaal dat zij in hun hoofd hebben geformuleerd direct moeten omzetten in een andere taal. Kwaku Gyasi noemt dit ook wel vertalen zonder brontekst. De schrijvers hebben dus al bepaalde strategieën toegepast om hun verhaal in de doeltaal te laten passen. Hier kan een vertaler gebruik van maken. Daarbij moet de vertaler volgens Gyasi niet alleen taalkundige kennis bezitten, maar de context van de Afrikaanse literaire tekst ook kunnen begrijpen.

Het is duidelijk dat een omschrijving van het begrip Afrikaanse literatuur niet makkelijk te geven is. Dit heeft onder andere te maken met het koloniale verleden, de geografische oppervlakte van het gebied en het enorme aantal Afrikaanse talen. Al deze factoren spelen een rol bij de vertaalproblemen van Afrikaanse literatuur. In de volgende editie zal ik verder ingaan op deze specifieke vertaalproblemen.


Bronnen

Achebe, Chinua. “English and the African Writer.” Transition 18 (1965): 27-30.
Bossema, Wim. “Ngugi: 'Jullie laten onze Afrikaanse talen doodgaan!'” de Volkskrant, 23 juli 2013.
Gyasi, Kwaku A. “Translation as a Postcolonial Practice: the African Writer as Translator.” In: Granqvist, Raoul. J., ed. Writing Back in/and Translation. Wien: Peter Lang, 2006. 103-18.

Language Show Live 2012

Door Cas Jamin

Language Show Live is een driedaagse beurs in Londen die jaarlijks zo’n 10.000 taalstudenten en taalprofessionals trekt. Van vertalen, (gebaren)tolken en taalonderwijs tot cultuur proeven en studeren in het buitenland, het is er allemaal vertegenwoordigd. Dit jaar bezocht ik dit evenement voor het eerst. Het was lastig om vooraf in te schatten of het geschikt zou zijn voor een vertaalstudent, maar het bleek alleszins de moeite waard.

Organisaties

Op Language Show live is een breed scala aan organisaties, beroepsverenigingen, bedrijven, onderwijsinstellingen en educatieve uitgevers vertegenwoordigd. Op het gebied van vertalen en tolken waren dit jaar ‘the Institute of Translation and Interpreting’ (ITI), ‘the Chartered Institute of Linguists’ (CIoL) en de Europese Unie aanwezig.

Tolken en vertalen voor de Europese Unie

De Europese Unie was prominent aanwezig met een grote stand, tolkdemonstraties, presentaties en fora. Wie overweegt om voor de EU te tolken of vertalen kreeg de kans om zich goed te oriënteren op de mogelijkheden.

Institute of Translation and Interpreting (ITI)

Voor vertalers en tolken verzorgde het Institute of Translation and Interpreting netwerksessies en de seminar ‘A day in the life of a translator’. ITI is een beroepsvereniging voor vertalers, tolken en vertaal- en tolkbedrijven in het Verenigd Koninkrijk.

Chartered Institute of Linguists (CIoL)

Het Chartered Institute of Linguists was aanwezig met een stand en hield een vragenuurtje voor geïnteresseerden. Dit instituut verzorgt tolk- en vertaalexamens, promoot de studie van moderne talen en is een beroepsvereniging van tolken en vertalers. Het heeft ook een eigen blad, ‘The Linguist’. Dit blad is gratis te bekijken en te downloaden via hun website.

Grant & Cutler at Foyles

Het beroemde hoofdfiliaal van de boekhandel ‘Foyles’, aan Charing Cross Road in Londen, heeft sinds de overname van Grant & Cutler in 2011 ook een uitgebreide afdeling met taalstudieboeken en literatuur in allerlei talen. Grant & Cutler at Foyles bracht dit onder de aandacht met een eigen stand. Toen ik later in het hoofdfiliaal van Foyles rondkeek op de taalafdeling, stonden daar ook een aantal boeken Nederlands als tweede taal, evenals de bekende Van Dale woordenboeken. Een leuke verrassing.

Overige organisaties

Naast de organisaties voor vertalen en tolken, bood de beurs ook plaats aan organisaties op het gebied van taalonderwijs, taal- en cultuuruitwisseling en studie in het buitenland.

Seminars

Elk jaar heeft Language Show Live een breed aanbod van seminars, waarbij je meestal zo kunt aanschuiven. Zo verzorgde het Institute of Translation and Interpreting (ITI) dit jaar de seminar ‘A day in the life of a translator’.

A day in the life of a translator

Kari Koonin en Philippe Galiner vertelden over hun dagelijkse beroepspraktijk als freelance vertalers en ITI-leden: de uitdaging om een eigen bedrijf op te zetten en te beheren, steeds weer te komen tot een evenwichtige en productieve dagindeling en de beslissing om zich te positioneren als generalist of juist als specialist. Een interessante seminar, die een goede indruk gaf van wat het betekent om zelfstandig vertaler te zijn.

Translation and interpreting leaders’ debate

Een interessante paneldiscussie, geleid door managers van drie grote vertaalbedrijven en een leverancier van vertaaltools. Het ging over de ontwikkelingen in de tolk- en vertaalmarkt, CAT-tools en hoe je als vertaler of tolk zo goed mogelijk kunt aansluiten bij de personeelsvraag van vertaalbedrijven.

Language learning and London Life

Lizzie Fane van ‘Third Year Abroad’ liet met haar inspirerende presentatie zien dat er, als je een beetje creatief denkt, verrassend veel mogelijkheden zijn om je hobby’s en sociaal leven op een leuke manier te combineren met het leren van een taal.

Overige seminars

Naast de seminars voor tolken en vertalers was er veel te doen voor taaldocenten. Denk hierbij aan uitleg over digitale leermiddelen, tips voor creatieve lesvormen en uitleg over lesmethoden. Ook kon ieder in minilessen proeven van allerlei talen, waaronder Britse gebarentaal.

Netwerken

Language Show Live kan interessant zijn om te netwerken met vakgenoten (in de geleide netwerksessies) en om je breed te oriënteren op carrièremogelijkheden in de taalsector. Met de aanwezige recruiters en de cv-workshops kan het ook een goed startpunt zijn in de zoektocht naar een baan of stageplaats in het Verenigd Koninkrijk.

Sociale media

Voor, tijdens en na het evenement is er de nodige activiteit op sociale media. Vooral op Twitter was dit jaar veel activiteit onder de officiële hashtag #LSLive.

Meer informatie

Op de website van Language Show Live vind je in de aanloop naar het evenement informatie over de deelnemende organisaties en het aanbod van seminars. Deelname is gratis omdat het evenement wordt bekostigd met sponsoring en de verkoop van standplaatsen. Promotiefilmpjes zoals deze geven een indruk van het evenement.

Conclusie

Language Show Live is een interessant evenement voor wie zich breed wil oriënteren op de taalsector en de organisaties die daarin actief zijn in het Verenigd Koninkrijk. Het kan ook een startpunt zijn in de zoektocht naar een baan, opleiding of stageplaats in het Verenigd Koninkrijk. Voor de doorgewinterde vertaler of tolk uit Nederland, zonder specifieke doelen in het Verenigd Koninkrijk, ligt een bezoek wellicht wat minder voor de hand.

Bronnen
Language Show Live 2012 show guide (uitgereikt aan bezoekers)
Website van Language Show Live
Website van the Institute of Translation and Interpreting
Website van the Chartered Institute of Linguists

Een paars-oranje schatkist aan vertaaltheorie

Door Mariëtte van Drunen

In mijn boekenkast staat een prachtig boek over vertaaltheorie: The Translation Studies Reader van Lawrence Venuti. Het is een 920 gram wegende, paars-oranje schatkist vol teksten over vertaalkunde van grootheden uit verschillende vakgebieden, uit heel de twintigste eeuw. 

Walter Benjamin, Luis Borges, James S. Holmes en Gideon Toury zijn maar een paar van de theoretici die in het boek aan het woord komen. Deze schat verdient meer dan een recensie en was dan ook de directe aanleiding voor een nieuwe reeks artikelen in Vertalersnieuws: Twintigste-eeuwse vertaaltheorie van Benjamin tot Venuti.

In deze editie breng ik het boek zelf voor het voetlicht en vertel ik iets meer over de samenstellers van deze bloemlezing, Lawrence Venuti en zijn adviserend redacteur Mona Baker. In het volgende deel van Twintigste-eeuwse vertaaltheorie van Benjamin tot Venuti belicht ik de eerste grootheid uit het boek: Walter Benjamin.

De vertalersschatkist 

De afgelopen 30 jaar van de twintigste eeuw is vertaaltheorie uitgegroeid tot een academisch studieonderwerp. The Translation Studies Reader is volgens Venuti een reactie op de vraag naar een veelomvattend overzicht die daaruit is voortgekomen. Met dit historisch overzicht hoopt hij enerzijds te laten zien hoe divers het veld van de vertaaltheorie is, door inbreng uit vakgebieden als linguïstiek, literaire kritiek, filosofie tot zelfs antropologie, en anderzijds wil hij de lezer uitdagen tot een kritische blik en verder onderzoek.

Het boek bevat niet alleen onmisbare bijdragen van tal van belangrijke vertaaltheoretici, maar ook interessante inleidingen van Venuti. Hierin plaatst hij de opgenomen teksten in context, verwijst hij naar nog veel meer belangrijke teksten die hij niet kon opnemen en stelt hij kritische vragen bij oudere theorieën naar aanleiding van moderne inzichten.

Venuti 

Lawrence Venuti is een Amerikaans vertaaltheoreticus, vertaalhistoricus en vertaler uit het Italiaans, Frans en Catalaans. In 1980 heeft hij een Renato Poggioli Translation Award gewonnen voor zijn vertaling van de roman Delirium van Barbara Alberti. Met latere vertalingen won hij nog meerdere andere belangrijke vertaalprijzen.

Hij doceert Engels, vertaalkunde en vertaaltheorie aan de Temple University in Philadelphia en heeft meerdere boeken over vertalen geschreven. Volgens Wikipedia is Venuti een omstreden en veelbesproken theoreticus, omdat hij er in tegenstelling tot veel andere vertaaltheoretici voor pleit om jezelf als vertaler zichtbaar te maken in de tekst. Zijn boek The Translator’s Invisibility is een klassieker in ons vakgebied, aldus Wikipedia.

Mona Baker 

Mona Baker was Venuti’s adviserend redacteur voor The Translation Studies Reader en heeft over iedere selectie en iedere tekst die Venuti zelf schreef meegedacht. Mona Baker is docent vertaaltheorie aan de University of Manchester en oprichter van de in vertaaltheorie en interculturele studies gespecialiseerde uitgeverij St Jerome’s Publishing en van het internationale vertaaltijdschrift The Translator.

De reeks Twintigste-eeuwse vertaaltheorie van Benjamin tot Venuti gaat volgende keer echt van start, met de visie van Walter Benjamin.

Een taal leren met DuoLingo

Door Mariëlle van Benthum

Via www.duolingo.com leer je gratis een vreemde taal. Op deze manier leren studenten een vreemde taal en krijgen internetbezoekers toegang tot steeds meer informatie in een taal die ze beheersen. Een videofilm op de website legt uit dat 1 miljoen studenten bij DuoLingo in 80 uur alle inhoud van Wikipedia kunnen vertalen.

Via DuoLingo kun je kiezen uit de talen Frans, Duits en Spaans. Je krijgt instructies om woorden te leren. En je brengt de geleerde stof in de praktijk bij het vertalen van woorden en zinnen uit het Engels naar de taal die je wilt leren en omgekeerd. Zo vertaal je ook nog een deel van de content van Internet en maak je deze beschikbaar voor anderstaligen.

Als je bij het vertalen een zin krijgt voorgeschoteld waarvan je nog niet alle woorden kent, kun je met de muisaanwijzer de vertaling van het desbetreffende woord opvragen. Je kunt ook vertalingen van anderen beoordelen. Zo worden minder gangbare variaties er vanzelf wel uit gefilterd.

Categorieën

De lessen zijn verdeeld in categorieën, zoals basis, kleding en eten. Per les zie je een tabblad met in het Engels de uitleg van de grammatica en een tabblad met veelgestelde vragen. Daar heb je ook de gelegenheid zelf een vraag te stellen.

Visueel en auditief leren 

In het lesplan zie je vier foto's van een jongen. Daarbij staat 'el niño' en de Engelse vertaling 'the boy'. Erg overzichtelijk en ook handig voor degenen die een visueel geheugen hebben. Als je op een pictogram met een luidspreker klikt, hoor je de uitspraak. Maar je kunt niet alleen naar de woorden luisteren, je kunt ook je eigen uitspraak laten beoordelen.

Instructies en oefeningen

Elke unit bevat zowel instructies als vertaaloefeningen. Want DuoLingo is behalve onderwijsprogramma ook een programma waarmee via crowdsourcing een deel van internet wordt vertaald.

Bij de vertaaloefeningen is DuoLingo nog weinig flexibel. Alleen vertalingen die het programma al kent worden als correct beschouwd. Zo moet het Spaanse ‘ella come’ worden vertaald als ‘she eats’. De vertaling ‘She is eating’ wordt niet geaccepteerd.

Muis niet nodig 

Een pluspunt van DuoLingo vind ik dat je niet per se hoeft te muizen. Je kunt typen en navigeren via het toetsenbord.

Niveaus 

DuoLingo houdt je score bij. Als je een niveau hebt voltooid, kun je verder naar een hoger niveau. Je kunt geen niveaus overslaan. Denk je dat een niveau te gemakkelijk voor je is, bewijs dat dan maar eerst.

Bij taalcursussen haken studenten soms af omdat het niveau van de cursus niet aansluit op hun vaardigheden. De cursusinhoud kan te gemakkelijk of juist te moeilijk zijn. Daarom biedt Duolingo een test aan waarmee je kunt bewijzen dat je de stof in de huidige les beheerst. De punten voor de desbetreffende les worden dan toegekend en zo kun je verder met moeilijker werk.

Social media 

Je kunt je resultaten snel delen via Twitter of Facebook. En je mag ook vrienden uitnodigen om zo van alles met je netwerk te delen.

Conclusie 

DuoLingo is een leuke manier om een taal te leren en zinnen te vertalen voor zodat de content op Internet ook toegankelijk wordt voor anderstaligen. DuoLingo laat je oefenen met vertalen naar de doeltaal en de brontaal, en maakt daarbij gebruik van letters, afbeeldingen en uitspraak. De site is erg gevarieerd, leuk en doeltreffend opgebouwd. Nu maar wachten tot DuoLingo ook Nederlands aanbiedt, en Chinees en al die andere talen die we nog graag willen leren en die nu nog ontbreken.


Bron:
www.duolingo.nl

Online business school voor vertalers

Door Mariëlle van Benthum

Marta Stelmaszak vertaalt uit onder meer het Engels, Frans en Noors naar het Pools en vanuit het Pools naar het Engels. Op haar website (www.wantwords.co.uk) biedt ze een gratis cursus zakendoen aan voor vertalers. De cursus omvat praktische informatie over onder meer marketing, management, kwaliteit, administratie, financiën en IT.

Je kunt je via de Engelstalige website aanmelden. Dan ontvang je de lessen in je postvak in. Ontvang je de lessen liever niet in je postvak, dan lees je ze via de website. Leuk vind ik dat Marta haar kennis deelt op een gezellige manier en daarbij niet zuinig is met humor. Misschien is 'lessen' een wat overdreven woord en is het meer een opsomming van tips. En ze zet je aan tot nadenken over zaken waar je zelf ook mee te maken hebt.

Wie zijn je klanten?
In les 2 vraagt Marta of je je klanten eigenlijk wel kent. Ze spoort je aan om na te denken over je strategie en concrete antwoorden te geven. Wie zijn je klanten? Wat hebben ze van jou nodig? Wat vinden ze belangrijk? Marta sluit de les af met een case study om over na te denken.

Personal branding
In de supermarkt kies je steeds dezelfde fles wasmiddel, terwijl er toch een groot aanbod is. Waarom kies je steeds hetzelfde merk? Het aanbod aan vertalers is ook groot. Hoe zie jij jezelf en je zaak? Hoe presenteer je je zaak naar de buitenwereld? Doe je iets aan personal branding? En zou je op basis daarvan jezelf een vertaalopdracht geven?

Vaardigheden
Wat moet je eigenlijk kunnen als vertaler?

• Vertalen, natuurlijk. Maar met name als freelance vertaler komt er nog veel meer bij ons beroep kijken.
• Een zakelijk instinct. Waar zitten de grote bedrijven in de buurt? Wie zijn de managers en hoe kun je met hen in contact komen?
• Besluitvaardigheid. Je moet in je eentje overal voor zorgen. Vergeet je een rekening te sturen, dan komt het geld niet aanwaaien. Jouw rekeningen moet je ondertussen gewoon betalen. En er is niemand anders om de schuld te geven.
• Sociale vaardigheden om met klanten te onderhandelen en werkoverleg te voeren.
• Emotioneel in balans
  Je moet emotioneel sterk zijn omdat je bij tegenslag niemand hebt om even 'tegen aan te praten' en je verhaal kwijt te kunnen of, beter nog, iemand anders een oplossing te laten zoeken.

En zo gaat de lijst maar door met proactief, creatief en multifunctioneel zijn, zelfkennis hebben enzovoorts.

Vooroordelen over vertalers
Leken weten dat vertalers vrouwen zijn van minimaal 40 en een bril dragen. Ze praten niet veel, want ze zitten de hele dag aan de computer of met hun neus in de boeken. Bovendien houden ze niet van mensen. Ze dragen ouderwetse kleren, want ze komen toch bijna nooit onder de mensen. Ze spreken veel talen en zijn een soort wandelend woordenboek. Eigenlijk hadden ze wel een echt beroep willen hebben, maar dat zat er nu eenmaal niet in. Marta geeft tips om de vooroordelen te bestrijden. Ken je zelf nog andere vooroordelen?

Help, wat nu?
Hoe los je acute problemen op? Je zit zonder internet. De computer crasht. Of je wordt ziek. Wat doe je om het op te lossen? Of je hebt gewoon te veel werk. Een klant komt steeds met veel feedback. Denk na over wat er allemaal mis kan gaan en maak een plan B.  

En verder
Je vindt verder nog tips voor onder meer tijdplanning en leren op afstand. Petje af voor Marta dat ze al deze informatie en eyeopeners op zo'n leuke manier aanbiedt.

Bron: www.wantwords.co.uk

Tools om terminologie te vergelijken of te vertalen

Door Mariëlle van Benthum

Op vriend internet is allerlei moois te vinden. Zo kwam ik websites tegen die mijn aandacht trokken omdat ze me helpen bij het vinden van de juiste terminologie voor mijn vertalingen. Het gaat over de gratis beschikbare Manypedia en Meme Miner. En ook Google Vertalen heeft een aantal handigheidjes.

Manypedia
De website www.manypedia.com is een hulpmiddel waarmee je een pagina uit Wikipedia kunt zoeken in een groot aantal verschillende talen en vergelijken met een gelijksoortige pagina in een andere taal. Boven de teksten zie je een percentage dat aangeeft in hoeverre de teksten met elkaar overeenkomen. Beide teksten worden naast elkaar getoond. Dit is een handige manier om snel thuis te raken in de terminologie van een onderwerp in zowel de brontaal als de doeltaal.

Je kunt kiezen of je van de doeltaaltekst de oorspronkelijke tekst wilt zien of een vertaling daarvan. Het helpbestand van Manypedia is erg kort, en geeft een globaal idee hoe het werkt. Bij FAQ staat wel uitgebreide informatie.

Manypedia werkt met interwiki-links. Dit zijn taallinks vanaf Wikipedia-pagina's naar een artikel over hetzelfde onderwerp op een Wikipedia in een andere taal.

Word cloud
Boven de documenten in de bron- en doeltaal toont Manypedia naast afbeeldingen een aantal woorden uit de word cloud met de meest voorkomende, relevante woorden. Woorden met de grootste lettergrootte, zijn de meest gebruikte woorden. Voor 'word cloud' vindt manypedia overigens geen Nederlandse equivalenten.

Meme Miner
Meme Miner oogt in tegenstelling tot de uitgebreidere interface van encyclopedie-vergelijker manypedia meer als een website met een vertaalwoordenboek. De interface is eenvoudig. Je kiest de bron- en doeltaal en geeft het op te zoeken woord op. Daarna klik je op de knop 'Ask'. In Wikipedia wordt een zoektocht gestart naar een equivalent van het opgegeven woord in de gewenste taal met de definitie die daarvoor bekend is in Wikipedia. Voor 'word cloud' geeft Meme Miner de vertalingen 'tag cloud', 'word cloud' en 'woordwolk'. Daarbij is de term ‘tag cloud’ gepresenteerd als een hyperlink naar de desbetreffende tekst in Wikipedia. Zo kun je eenvoudig het desbetreffende artikel opvragen en meer informatie vinden over het gezochte woord in een relevante context.

Google Vertalen
Via Google Vertalen kun je eenvoudig woorden, zinnen of tekst automatisch laten vertalen in 57 talen. Het doel is om beschikbare informatie voor iedereen toegankelijk te maken. Google Vertalen doorzoekt documenten die zijn vertaald door menselijke vertalers. Daarbij vindt het programma patronen, die de basis vormen voor ‘intelligente gissingen’ voor een vertaling. Het resultaat van deze statische machinevertalingen wordt beter naarmate Google beschikt over meer door mensen vertaalde teksten om te kunnen analyseren.

De interface en aanvullende opties
Het scherm van Google Vertalen bevat twee tekstvakken. Je geeft in het linker tekstvak een tekst op, een URL van een te vertalen webpagina of een document. Als voorbeeld vraag ik de vertaling op van de volgende zin: ‘Google Translate is a powerful tool to make information available in many languages.’. Ik kies in de lijst brontalen de optie ‘Engels’ en geef aan dat ik graag een Nederlandse vertaling zie. Het resultaat is: ‘Google Translate is een krachtig hulpmiddel om informatie beschikbaar in vele talen’. De strekking is duidelijk genoeg. Maar verre van perfect. Via de knop ‘Luisteren’ kan ik horen hoe de vertaling in het Nederlands klinkt. Op het woord ‘Translate’ na, klinkt het Nederlands accentloos. ‘Translate’ klinkt zoals het is geschreven … Via de knop ‘Vertaling beoordelen’ kan ik opgeven of ik de vertaling ‘Nuttig’, ‘Niet nuttig’ of zelfs ‘Aanstootgevend’ vind.

Alternatieve vertalingen kiezen
Als ik de muisaanwijzer over de Nederlandse vertaling beweeg, worden delen uit de tekst geel geaccentueerd en zie ik de knop ‘Klik voor alternatieve vertalingen’. De tekst is daarvoor opgedeeld in verschillende woordgroepen, zoals ‘Google Translate’, ‘is een krachtig hulpmiddel’ en ‘beschikbaar in vele’. Als alternatieve vertalingen voor ‘Google Translate’ worden de volgende suggesties gedaan: ‘Google vertalen’, ‘Google Vertaling’ en ‘Van Google Translate’. De alternatieven worden gepresenteerd in een keuzelijst. Ik kan het alternatief van mijn keuze selecteren en op de knop ‘Gebruiken’ klikken om een andere vertaling te kiezen.

Als alternatieve vertalingen voor ‘is a powerful tool’ geeft Google Vertalen ‘is een krachtig hulpmiddel’, ‘is een krachtig instrument’, ‘is een krachtige tool’, ‘is een krachtig hulpprogramma’ en ‘een krachtig instrument’.

Woordvolgorde wijzigen
Woordvolgorde varieert per taal. De makers van Google Vertalen zijn zich daar blijkbaar van bewust. De geel gearceerde woordgroepen kun je daarom verplaatsen naar een andere positie in de zin.

Kwaliteit verbeteren via crowdsourcing
Google Vertalen werkt via crowdsouring. Je kunt bijdragen aan een betere kwaliteit van de vertalingen via de knop ‘Een betere vertaling voorstellen’. Via de knop ‘Translator Toolkit’ open je een webpagina waarmee je onder meer vertaalgeheugens kunt uploaden.

Conclusie
Wat mij betreft zijn zowel Manypedia en Meme Miner als Google Vertalen handige hulpmiddelen om terminologie te zoeken en te controleren. Google Vertalen mag van mij voor sommige vertalingen best al een concept maken, zodat ik vast een basis heb met soms een aantal leuke vondsten. Als je de tekst daarna met gezond verstand bewerkt en controleert met het origineel, geldt op zijn minst ‘baat het niet dan schaadt het niet’. En als we met z’n allen mee helpen om de kwaliteit ervan te vergroten, wordt het een steeds krachtiger tool. Of durven we dat niet omdat ons werk dan toch echt wordt overgenomen door computers?

Bronnen:
http://www.manypedia.com
http://www.fredrocha.net/MemeMiner
http://translate.google.nl/

Vertalen is ondernemen

Door Mariëtte van Drunen

Een opdrachtje hier, een opdrachtje daar… En dan? Hè bah, geen werk deze week! Zal ik de vertaalbureaus voor wie ik wel eens werk maar weer laten weten dat ik beschikbaar ben? Hoe kom ik nou eens aan een andere soort opdracht?

Velen van ons zijn er dagelijks mee bezig, maar lang niet ieder van ons heeft het al benoemd: zelfstandig vertalers, tolken en ondertitelaars ondernemen. We werven klanten, voeren meestal onze eigen bedrijfsadministratie of besteden deze uit en we voelen de pijn als we even geen werk hebben. We werken voor eigen rekening en risico.

Maar veel vertalers en ondertitelaars die ik ken hebben nog nooit een workshop of cursus over ondernemen gevolgd. Ze besteden talloze uren aan bijscholing op hun vakgebied, maar doen eigenlijk geen moeite om beter te leren hoe ze leuke opdrachten kunnen krijgen, hoe ze de relaties met hun klanten het beste kunnen onderhouden of hoe ze zich het beste kunnen presenteren. Ondertussen klagen veel vertalers steen en been over de lage tarieven die mogelijke klanten bieden en zien ze zichzelf als slachtoffer van de markt. Ik denk dat dit allemaal komt doordat veel vertalers zichzelf niet als een ondernemer zien. Ze beschouwen zichzelf in de eerste plaats en eigenlijk alleen als vertaler, tolk of ondertitelaar. Ja, dat zijn we natuurlijk ook in de eerste plaats, maar we zullen toch moeten ondernemen om te zorgen dat we ons vak kunnen uitvoeren. We moeten ons aan de buitenwereld presenteren, opdrachten werven, contact houden met onze klanten en onze reputatie hoog houden.

Wat mij betreft is het tijd voor verandering: we zijn ondernemers en daar mogen we trots op zijn. En, wat nog belangrijker is: daar moeten we ook aandacht aan besteden. We moeten niet alleen tijd en geld investeren in kennis over ons vakgebied, maar ook in kennis over het voeren van een goede onderneming. We moeten ons als serieuze zakenpartner laten zien aan de buitenwereld. Dit betekent ook dat wij de tarieven en de voorwaarden van onze dienstverlening bepalen. Natuurlijk valt er te onderhandelen, maar een driesterrenrestaurant biedt geen maaltijden aan voor een tientje. Als ze dat zouden doen, zouden klanten ze niet meer serieus nemen en zouden ze failliet gaan. En dat geldt ook voor ons. Dus durf te vragen wat je waard bent. Want we zijn het waard!

Een beeldwoordenboek online

Door Mariëlle van Benthum

Visual Thesaurus is bedoeld als online beeldwoordenboek waarin u inspiratie kunt opdoen voor variatie in woordkeuze, of net dat ene woord kunt vinden waar u even niet op komt. Hoe werkt het en hebben we hier voor het Nederlands ook iets aan?

Hoe het werkt
Om te beginnen geeft u op in welke taal u wilt zoeken en in welke taal of talen u de gevonden woorden met dezelfde betekenis moeten hebben. Tijdens mijn test geef ik aan dat ik zowel Nederlandse als Engelse resultaten wil zien. Voor het Nederlandse woord 'vertaler' vindt de thesaurus onder meer 'tolk', 'vertaalprogramma', 'zelfstandige' en 'eenling'. In het scherm met de visuele weergave van de woordrelaties verschijnen ook de Engelse termen 'translator', 'interpreter' en 'individual'.

U kunt de gevonden woorden aanklikken om deze als zoekwoord in te stellen. Er wordt dan een nieuwe grafische weergave gemaakt op basis van het geselecteerde woord. Engelse woorden kunt u ook beluisteren door op een luidsprekericoontje naast het woord te klikken. Dit icoontje verschijnt wanneer u een woord hebt geselecteerd.

Gekleurde stippen
Als een woord aan een rode stip is gekoppeld, betekent dit dat het een zelfstandig naamwoord betreft. Wanneer u de muisaanwijzer over de rode stip beweegt, verschijnen één of meer definities van het woord dat bij de stip hoort. Voor ‘vertaler’ wordt in het Engels de volgende definitie gegeven: “someone who mediates between speakers of different languages”. Bijvoeglijke naamwoorden hebben gele stippen, werkwoorden groene stippen en bijwoorden paarse stippen.

VocabGrabber
Verder bevat de site interessante nieuwtjes op het gebied van woordkennis. Zo lees ik dat je via VocabGrabber ook een tekst op de website kunt plakken, zodat deze wordt verwerkt door de Visual Thesaurus. Dat ziet er prachtig uit. Het experiment met een Nederlandse tekst valt nog tegen, maar een Engelse tekst levert een verzameling in verschillende kleuren weergegeven woorden op, in verschillende groottes. De kleuren geven een onderverdeling aan in groepen, bijvoorbeeld in de groepen aardrijkskunde, personen, wiskunde en wetenschap. U kunt een of enkele van de groepen kiezen en op basis daarvan een woordenlijst genereren.

Gratis proefversie
Bij de test heb ik gebruikgemaakt van een gratis proefversie die u 14 dagen mag uitproberen. Daarna bedragen de kosten USD 2,95 per maand of USD 19,95 per jaar. De site zit vol met leuke en nuttige hebbedingetjes. Probeer het zelf eens via http://www.visualthesaurus.com/.

Twitter vertalen

Door Mariëlle van Benthum

Het Twitter Translation Center vraagt vrijwilligers om Twitter te vertalen naar onder meer het Nederlands. Op de website http://webwereld.nl schrijft Uhro van der Pluijm over een interview met twee Nederlandse moderatoren van Twitter. Zowel de normale website, de mobiele website als de mobiele apps van Twitter worden vertaald via crowd sourcing. Nieuwe twitteraars zien automatisch de Nederlandse versie van Twitter. Bestaande twitteraars kunnen deze handmatig inschakelen.

Hoe werkt het precies?
U opent http://translate.twttr.com/welcome in uw browser. Op de helppagina wordt uitgelegd hoe u kunt meewerken aan de Nederlandse vertaling van Twitter. Eerst moet u geregistreerd zijn bij Twitter en inloggen op uw account. U kiest een taal en dan ziet u een overzicht van te vertalen onderwerpen met daarbij het percentage dat al is voltooid. In het volgende scherm ziet u subonderwerpen met opnieuw het percentage dat al is voltooid.

Als u een onderwerp heeft gekozen, ziet u via de standaardweergave 'Untranslated' de nieuwe zinnen om te vertalen. Voor sommige zinnen bestaan al één of meer vertalingen, maar is er nog geen uniforme vertaling geaccordeerd door Twitter. In zo'n geval kiest u een vertaling of geeft u een nieuwe vertaling als u vindt dat het beter kan.

Taaltips
U vindt korte maar krachtig aanwijzingen over de gewenste stijl. Er wordt gevraagd om informeel taalgebruik en korte zinnen. Er is een speciale Google-groep voor Nederlandse Twitter-vertalers. Tevens vindt u een link naar een website met een verklarende woordenlijst van Twitter-termen.

Bent u klaar met vertalen, dan klikt u onderaan op de pagina op de knop 'Save translations' om uw vertalingen op te slaan.

Voltooide vertalingen bekijken
Via de knop 'Your translations' schakelt u over naar een weergave met een overzicht van vertalingen die u heeft gemaakt of voorgestelde vertalingen waarop u heeft gestemd.

Via de weergave 'Completed by the community' vindt u vertalingen die al zijn vertaald en die Twitter al heeft geaccordeerd. Mocht u nog opmerkingen hebben over deze voltooide vertalingen of een wijziging willen voorstellen, dan klikt u op 'More information'. Zo opent u een formulier waarin u uw opmerkingen en suggesties kwijt kunt.

Meer informatie
Meer informatie vindt u via http://translate.twttr.com/welcome en http://webwereld.nl/achtergrond/107533/nederlanders-vinden-twitter-vertalen-een-uitdaging.html

Idioom in 40 talen?

Door Mariëlle van Benthum

De website www.idiomizer.com is een internationale Wiki voor idioom. Zo vindt u er vertalingen van onder andere spreekwoorden en gezegden.

IDIOMIZER is een site voor het vergelijken van idioom in meer dan 40 talen. Deze website is bedoeld voor het vertalen en verklaren van idioom, omdat de vertaling van idioom vaak volkomen andere woorden bevat dan dezelfde uitdrukking in de brontaal. Naast de juiste vertaling, worden ook een letterlijke vertaling en een fonetische weergave van de uitdrukking opgenomen.

Nederlandse vertalingen
Na een paar zoekopdrachten krijg ik de indruk dat de Wiki nog voldoende uitdaging biedt aan Nederlandse vertalers, namelijk om vertalingen toe te voegen. Ik vind nog maar weinig Nederlandse vertalingen. Als de database betrouwbaar is gevuld, is de site een nuttige bron bij het vinden van vertalingen voor idioom.

Wie voelt zich geroepen een bijdrage te leveren aan de Nederlandse content voor deze Wiki? Om toegang te krijgen, kunt u zich gratis en eenvoudig registreren.

Dunglish redigeren

Door Mariëlle van Benthum

Op 2 en 12 december 2011 organiseert Teamwork in Utrecht de eendaagse training 'Informed editing: more than just language editing'. Hierbij leert u door Nederlanders geschreven Engels reviseren. Vaak bevatten dergelijke teksten dan zoveel Nederlandse kenmerken dat het als een soort Dutch English, ofwel Dunglish, leest.

Cursusonderwerpen
In de cursus is onder meer aandacht voor het herkennen en corrigeren van Dunglish. Ook leert u verklaren waarom u bepaalde wijzigingen doorvoert, zodat u het dit aan uw klanten kunt uitleggen. Klanten kunnen er dan ook hun voordeel mee doen en de volgende keer niet met dezelfde fouten bij u komen.

Spreker
Dr. Joy Burrough-Boenisch leidt de workshop. Ze is opgegroeid in Wales, en heeft ook in onder meer Canada en Australië gewoond. Sinds 1976 woont ze in Nederland - met een korte onderbreking voor een verblijf in Oxfordshire. Ze werkt als editor, vertaler en docente wetenschappelijk Engels voor Nederlandse academici en wetenschappers. Ze is een van de grondleggers van SENSE (Society of Native-English Speaking Editors in the Netherlands).

Meer informatie
Meer informatie over de cursus, aanmelden en inschrijven vindt u via de website van Teamwork.

Translators without Borders

Door: Eva Schwarzberg

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen; ook vertalers zijn niet ongevoelig voor het belang van deze maatschappelijke ontwikkeling. En wat is nou leuker dan vrijwilligerswerk dat precies aansluit op je eigen kennis en vaardigheden? Daarom bespreken we in deze versie van Vertalersnieuws maar liefst twee manieren waarop je als vertaler, tolk of ondertitelaar jouw kennis kunt delen met de maatschappij. Ten eerste: Translators without Borders.

Translators without Borders (TWB) is een onafhankelijke non-profitorganisatie die NGO’s met gratis professionele vertalingen bij hun humanitaire hulp ondersteunt. Het geld dat wordt bespaard door de vrijwillige inzet van vertalers kunnen de NGO‘s gebruiken voor andere doeleinden.

Een paar cijfers

- TWB is opgericht in 1993
- Jaarlijks worden er meer dan 1.000.000 woorden vertaald
- De talencombinaties van de TWB-vertalers:

35% van de vertalers: FR-EN
25% van de vertalers: EN-FR
10% van de vertalers: ES-FR
10% van de vertalers: FR-ES
15% van de vertalers: Andere Europese talen-EN
5 % van de vertalers: Andere Europese talen-FR

Informatie voor vertalers

Potentiële TWB-vertalers moeten circa 2 jaar vertaalervaring hebben. Translators without Borders wil de kwaliteit van de vertalingen garanderen en werkt daarom uitsluitend met ervaren vertalers. Er wordt niet gewerkt met studenten of onervaren vertalers.

De meest gebruikte talencombinatie binnen TWB is Frans naar Engels, maar er zijn regelmatig vertalingen nodig voor combinaties met de talen Frans, Engels, Spaans en Portugees. Ook vertalers van minder gevraagde talen, waaronder Nederlands, Bulgaars, Japans, Oekraïens en Zweeds worden van harte uitgenodigd zich te melden. Gevraagde specialisaties binnen TWB zijn medisch, juridisch en logistiek.

Vertalers leveren doorgaans alleen vertalingen in hun moedertaal, behalve als er voor een bepaalde specialisatie geen andere vertalers voor handen zijn. Vertalers die zich aanmelden worden beoordeeld op basis van hun vaardigheden en talencombinaties.
Als vertalers voldoen aan de gestelde criteria, krijgen ze toegang tot het TWB ProZ.com-platform waar hen wordt gevraagd een online vertaaltest te doen. Deze test wordt geëvalueerd. De vertaler ontvangt hierover informatie en wordt bij positief resultaat toegevoegd aan de TWB-vertalersdatabase.
Bij een geschikte opdracht wordt er per e-mail contact met de vertaler gelegd. Veelal wordt er van vertalers niet meer dan 1000 woorden per week gevraagd.
Het Proz.com-platform automatiseert het projectmanagement, zodat TWB meer vertalers kan leveren aan humanitaire projecten en minder tijd kwijt is aan administratieve handelingen.

Informatie voor NGO’s

TWB levert gratis vertalingen aan humanitaire organisaties zonder politieke doelstellingen. NGO’s die aan deze omschrijving voldoen, kunnen contact opnemen over de te vertalen documenten. Daarna wordt het bestand geüpload op ProZ.com. Daar kunnen zich vervolgens vertalers aanmelden.

Capaciteitsuitbreiding

Op dit moment heeft TWB een capaciteit van circa 80.000 woorden per maand voor alle NGO’s waarmee de organisatie samenwerkt. Sinds eind vorig jaar is TWB bezig om de capaciteit en de hoeveelheid talencombinaties uit te breiden.

Als je een waardevolle aanvulling op het (vertalers)team denkt te zijn, kun je je aanmelden via de website.

Bronnen: Translators without borders en Translators without Borders Translation Center

Inspiratie voor permanente educatie nodig?

Door Mariëtte van Drunen

Op de website van de Taalunie staan heel veel interessante bronnen voor vertalers, van een link naar de online versie van de Woordenlijst Nederlandse Taal (beter bekend als Het Groene Boekje) tot informatie over vertaalateliers, taal- en spraaktechnologie, taaladvies en tijdschriften over taal. Maar behalve de informatie die u ter plekke kunt lezen, bevat de site ook twee zeer interessante agenda’s bomvol verwijzingen naar evenementen over taal, terminologie en vertalen.

Ten eerste is er de algemene agenda, die bericht over evenementen over taal, vertalen, Nederlandse les en literatuur. Deze vindt u op http://taalunieversum.org/agenda/.
Daarnaast is er echter ook een speciale agenda met congressen en workshops over terminologie, terminologiebeheer, terminologisch onderwijs en vertalen. Hier vindt u bijvoorbeeld aankondigingen van het congres Localization World in Spanje, de Third International Conference on Translation and Interpretation Studies “Translation is the Language of Europe” in Litouwen, en de International Legal Translation Conference in Portugal. Deze agenda is te vinden via http://taalunieversum.org/agenda/terminologie/.

Er staan nog meer agenda’s op de site van de Nederlandse Taalunie, maar de twee bovengenoemde zijn het interessantst voor vertalers. Daarnaast heeft Vertalersnieuws nu ook een eigen agenda met evenementen over taal en vertalen. Deze vindt u op de website van de blog onder het kopje Agenda.

Ondertitelen via crowdsourcing

Door Mariëlle van Benthum

Veel deskundigen zijn in hun vrije tijd actief met kennis delen via de cloud. Zo zijn er op diverse websites teksten te lezen die zijn vertaald door vrijwilligers. De Khan Academy gaat nog een stapje verder. Op hun website met educatieve films over uiteenlopende onderwerpen moedigen ze mensen aan hun films te ondertitelen.

Hoe gaat het in zijn werk?
Links onder elke video op de website staat het menu 'Select language'. Daar kunnen kijkers aangeven of ze ondertiteling willen zien en zo ja, in welke taal. Voor sommige video's heeft de kijker keus uit een groot aantal verschillende talen, van Nederlands tot Chinees en Tamil.

In het menu 'Universal Subtitles' vindt u opties om een vertaling toe te voegen of te verbeteren. Dit menu verschijnt automatisch wanneer u het menu ‘Select language’ opent. U kunt de ondertiteling via dit menu ook downloaden als een ondertitelingbestand met de extensie .SRT.

Een vertaling toevoegen
Selecteert u de optie om een vertaling toe te voegen, dan wordt het venster 'Create subtitles' geopend. Daarin is aangegeven dat de brontaal van de video Engels is. U kiest een doeltaal. Tevens geeft u aan vanuit welke taal u wilt vertalen. Per mogelijke brontaal wordt het percentage getoond dat voltooid is in de desbetreffende taal.

Klikt u op de knop 'Continue', dan krijgt u gedetailleerde uitleg over de werkwijze en wordt u verwezen naar woordenboeken en Google Translate. Als u kiest om naar het Nederlands te vertalen, wordt automatisch een Nederlandse spellingcontrole uitgevoerd. Om uw vertaling op te slaan, moet u zich registreren en vervolgens aanmelden met de verkregen aanmeldgegevens.
Gevorderde gebruikers kunnen de timing van de ondertiteling aanpassen.

Wat moeten we hiervan vinden?
Ik vind het best spannende ontwikkelingen. Er kan zo veel met crowdsourcing. Dat is leuk.
Maar het scheelt ondertitelaars weer een bron van inkomsten. Daar staat tegenover dat het voor beginnende vertalers en ondertitelaars een geweldige manier is om ervaring op te doen. De gebruikte terminologie kan vertalers ook best eens van pas komen.

Bovendien hebben taalstudenten, en alle andere kijkers natuurlijk, toegang tot allerlei gratis materiaal in zowel de eigen taal als in de te leren taal. Daarbij kunnen ze het zo moeilijk maken als ze willen. Ze kunnen video's kijken in de te leren taal, of als dat tegenvalt, even 'spieken' met de Nederlandse ondertiteling erbij. Ook al zijn de vertalingen niet altijd van topkwaliteit, ze zijn vaak wel geschreven door moedertaalsprekers van de doeltaal.

Al met al denk ik dat we deze ontwikkelingen daarom het beste kunnen omarmen en er ons voordeel mee doen. Tevens biedt het ons de kans om via de kennis op ons vakgebied iedere spreker van onze doeltaal met toegang tot internet de mogelijkheid te bieden om zich te verdiepen in de materie die in deze educatieve video’s wordt uitgelegd.

Bron: Khan Academy

Breintraining en notatietechnieken voor tolken en vertalers

Door Mariëlle van Benthum

Tolken en vertalers moeten veel informatie verwerken. Tolken Select biedt daarom een tweedaagse cursus waarin u leert effectiever te noteren, meer te onthouden en efficiënter te werken. De cursus behandelt onder andere snellezen, geheugentechnieken, mindmappen en meer doen in minder tijd.

Snellezen
U ontvangt tips en technieken waarmee u uw leessnelheid kunt verdubbelen. Op twee verschillende momenten wordt uw leessnelheid gemeten. U kunt uw voortgang dus meteen zien.

Mindmappen
Mindmappen is een creatieve, grafische manier om informatie te structureren. Zo kunt u eenvoudig hoofd- en bijzaken van elkaar onderscheiden. De techniek stelt uw brein in staat associaties en verschillende netwerken te maken.

Programma
Op de eerste dag leert u hoe het menselijk brein informatie verwerkt en wat u kunt doen om dit proces te optimaliseren. In de cursus gaat u zelf aan de slag met mindmaps. Ook krijgt u inzicht in de verschillende situaties waarin u mindmaps kunt gebruiken.

Op de tweede dag wordt uitgelegd hoe het geheugen werkt en hoe u met geheugentechnieken informatie gemakkelijker kunt onthouden en op een willekeurig moment kunt oproepen. Zo wordt u handiger in het onthouden van namen, gegevens en gezichten.

Interactief en persoonsafhankelijk
Geheugentechnieken zijn persoonsafhankelijk. De ene persoon heeft veel baat bij een bepaalde techniek, terwijl een ander betere resultaten boekt met een andere methode. Daarom worden er voor iedere deelnemer specifieke interactieve geheugensystemen aangelegd.

Train your Brain
Tolken Select werkt samen met Train your Brain. Dit is een groep mensen die zich bezighoudt met ontdekkingen op het gebied van breintraining en breinoptimalisatie. Train your Brain geeft praktische handvaten voor onder meer optimale studiemethoden, snellezen, concentratie en ontspannen. Op de website vindt u veel gratis informatie, waaronder een minicursus ‘7 Gouden Brein tips’. Daarnaast bevat de website een uitgebreide collectie informatieve artikelen.

Meer informatie
Meer informatie vindt u via de volgende links:

• Breintraining en notatietechnieken voor tolken en vertalers
• Agenda Vertalersnieuws