Het nut van glossy’s

Door Nelleke Faivre-Piguillet

Jaren geleden, tijdens mijn studie Franse taal- en letterkunde, volgde ik het vak connotations culturelles waarin aan de hand van allerlei situaties werd uitgelegd hoe belangrijk kennis van de cultuur van een land is. De lessen waren vooral toegespitst op het bedrijfsleven en daarnaast leerden we door het analyseren van situaties uit het dagelijks leven veel over de non-dits van de Franse cultuur. Zo herinner ik me een les waarin we vleesreclames vergeleken en er een wereld van verschil bleek te zijn tussen verpakkingen in beide landen: in het – traditioneel rurale – Frankrijk ziet de klant graag blakende biggen en vrolijke koeien op een pak worstjes, terwijl de Nederlander daar helemaal niet mee geconfronteerd wil worden en een sobere verpakking verwacht. Een gegeven waar bij het exporteren duidelijk rekening mee moet worden gehouden.

De context van taalgebruik

Dat belang van achtergrondkennis geldt net zo goed voor de vertaalsector. Letterlijk vertalen is zeker niet altijd wenselijk. Soms kun je volledig de plank misslaan, zoals bij een Frans-Nederlandse vertaling die ik ooit corrigeerde over een technische bouwinspectie. Deze tekst ging in het bijzonder over de vestiging in de plaats P., die in het Frans werd aangeduid als Antenne P. Doordat de vertaler alleen de standaardbetekenis van antenne kende ging het document ineens over de inspectie van antennes. Voor een Fransman of near-native corrector is de strekking meteen duidelijk; kennis van de context van taalgebruik is dus essentieel.

Meer dan alleen een opleiding nodig

Naar mijn inzicht is een afgeronde vertaalopleiding of universitaire talenstudie niet voldoende om een taal op dit niveau te beheersen. Een langdurig/regelmatig verblijf in het land in kwestie tussen natives voegt een nieuwe dimensie toe aan de schoolse taalkennis. Aangezien niet iedere vertaler permanent in het buitenland kan verblijven is het in ieder geval aan te raden om ‘ondergedompeld’ te blijven in de taal en cultuur van je tweede taal via de media, persoonlijke en zakelijke contacten met native speakers etc.

Bladen lezen

Aangezien ik regelmatig vertaal voor internationale kledingketens merk ik bijvoorbeeld dat het regelmatig lezen van Franse damesbladen als Elle of Glamour mij helpt de juiste toon te vinden om het gewenste publiek aan te spreken. Modetermen zijn erg vluchtig en staan zeker niet vermeld in de schoolboeken. Op die manier kwam ik er ook achter dat ook Franse twintigers gewend zijn om met vous te worden aangesproken, dat kun je je in een Nederlandse mail van een trendy modezaak niet voorstellen. Dit voorbeeld geldt net zo goed voor vele andere vertaalspecialismen als toerisme, marketing en handleidingen.

Hoe het niet moet

Toch kwam ik laatst ook een uitzondering op deze logica tegen bij het doorbladeren van de vertaalde versie van een Waals kwartaalblad. Het Frans was daar zo letterlijk vertaald dat de zinswendingen op de gemiddelde Nederlander erg gekunsteld overkomen. Ter afsluiting een kleine selectie leuke zinswendingen:

“Luxe herken je aan de zin voor het detail”
“Door zijn situatie is Wallonië trouwens dicht bij al zijn buren”
“De kans is groot dat u gecharmeerd wordt door dit dorpje”
“Dit vormelijke vocabulaire is niet eindeloos. We denken dat het net zo zinvol is om het object een andere richting uit te sturen.”

--
Nelleke Faivre-Piguillet is tolk en vertaalster Frans-Nederlands en geeft Franse les. Ze heeft onder meer een profiel op LinkedIn.

De nieuwe Vertaalwijzer Engels-Nederlands van Chris Odijk

Boekbespreking door Cas Jamin

In augustus 2013 verscheen bij Uitgeverij Boekenbent de tweede, herziene editie van de ‘Vertaalwijzer Engels-Nederlands’; een boek waar ik als vertaalstudent veel gebruik van maak. Wat is er veranderd en is het nieuwe boek de moeite waard?

Wat vind je in de Vertaalwijzer?

In zeshonderd korte paragrafen behandelt de Vertaalwijzer een verscheidenheid aan aandachtspunten en valkuilen bij het vertalen van Engelse teksten in het Nederlands. Zo worden de belangrijkste grammaticale verschillen tussen beide talen besproken, waaronder de verschillen in grammaticale tijd, congruentie en het gebruik van lidwoorden. Ook wordt bijvoorbeeld uitgelegd hoe je omgaat met het vertalen van eigennamen. Daarnaast is er met paragrafen over stijlfouten, interpunctie en spelling aandacht voor de kwaliteit van het Nederlands.

Verder komen talloze idiomatische vertaalvalkuilen aan bod. Zo vertaal je an ugly look niet als ‘een lelijke blik’, maar als ‘een dreigende blik’ en slaat transpire, in tegenstelling tot wat je misschien zou denken als je een goed vertaalwoordenboek openslaat, zelden op ‘transpireren’.

Voor wie?

De Vertaalwijzer Engels-Nederlands blinkt uit als een samenvattend theorieboek en naslagwerk voor de vertaler in opleiding. Veel van de praktische vertaalaanwijzingen uit de opleiding worden er nog eens kort in besproken en met de 45 korte oefeningen kun je je kennis testen. Daarnaast is het een handig naslagwerk voor de beginnende beroepsvertaler.

Nieuwe editie

Voor deze editie is de tekst geactualiseerd en aangevuld met nieuwe voorbeelden. Ook komen nieuwe onderwerpen aan bod, zoals vertaaltransformaties, valse vrienden, synonym strings en het vertalen van ‘equivalentloze woorden’ (bv. sibling, googly, bling) en systeemgebonden terminologie (bv. backbencher, by-election). Bovendien is een uitvoerige tweetalige verklarende woordenlijst van grammaticale begrippen en stijlfiguren toegevoegd. Dit is een welkome hulp bij het raadplegen van grammatica’s en andere taalbronnen.

Duidelijke systematiek

De nieuwe editie is vooral een stuk overzichtelijker ingedeeld. Het boek heeft nu een duidelijke structuur en systematiek, met een register en inhoudsopgave die verwijzen naar (sub)paragraafnummers. Verder zijn typografische mogelijkheden beter benut om de structuur aan te geven en om accenten te leggen. De vorige editie uit 1992 werd nog uitgegeven op zakformaat, maar als grote paperback komt het werk duidelijk beter tot zijn recht.

Conclusie

De Vertaalwijzer Engels-Nederlands brengt veel praktische vertaalaanwijzingen in bondige vorm bij elkaar. Dat maakt hem uitermate geschikt als een samenvattend theorieboek en naslagwerk voor de vertaler in de dop. De nieuwe editie is completer en vooral ook een stuk makkelijker in het gebruik.

Bronnen
Vertaalwijzer Engels-Nederlands, ISBN: 978–94–6203–376–4
Website van de auteur

Krachtige woorden

Door Marcel Lemmens

Gebruik jij in je teksten en vertalingen woorden zoals aangaande, alsmede, alvorens, behoudens, bijgevolg, derhalve, geschieden, hangende, hetgeen, jegens, krachtens, niettegenstaande, omtrent, ten gevolge van, tevens, vooralsnog en voornemens? Of vermijd je ze ten koste van alles en kies je liever eenvoudigere woorden?

Ouderwets 

Als je Nederlands als werktaal hebt, en je dus in het Nederlands vertaalt of Nederlandse teksten schrijft, dan zul je bovenstaande woorden misschien ouderwets en oubollig vinden. En dat is in de meeste gevallen ook zo. Alsmede betekent meestal gewoon ook, alvorens kan vaak goed worden vervangen door voordat, en hetgeen is hetzelfde als wat. Als je van helder, ongecompliceerd Nederlands houdt, dan vermijd je in principe dergelijke bombastische, juridisch ogende woorden en gebruik je liever de eenvoudigere alternatieven.

Zwart-wit 

Toch is het in mijn ogen ('mijns inziens') niet zo zwart-wit. Er zijn wel degelijk situaties, en niet alleen in juridische teksten, waarin bovengenoemde woorden nuttig zijn. Dat kan komen doordat ze simpelweg goed passen in een omgeving waarin meer van dat soort woorden voorkomen, of omdat ze gewoon heel functioneel zijn. Tijd voor een paar voorbeelden.

Voorbeeld 1: omslachtige formulering 

Ik werkte onlangs aan de vertaling van een formeel rapport met veel verwijzingen naar wetten, zoals de 'Wet inzake de luchtverontreiniging'. Ik weet niet hoe het met jou is, maar als ik een tekst heb met veel van dat soort woorden, dan ben ik eerder geneigd inzake te gebruiken waar een ander voorzetsel net zo goed past. Zo had ik in een eerste versie van mijn vertaling het volgende fragment: 'het overheidsbeleid inzake werkgelegenheid'. In mijn revisie veranderde ik dat in 'het werkgelegenheidsbeleid van de overheid'. Maar wat doe je met de volgende formulering: 'het beleid inzake alleenstaande minderjarige asielzoekers'? Ik worstelde ermee en kwam met geen beter alternatief dan met betrekking tot. Die uitdrukking dekt weliswaar dezelfde lading, maar is in mijn ogen geen verbetering. Het is een omslachtige formulering van de betekenis van inzake. Ik besloot dus inzake te laten staan.

Voorbeeld 2: minder specifiek 

In het januarinummer van Voetbal International zag ik de volgende kop: ”Emanuelson en Allegri betreuren racisme jegens Boateng”. En op de website forum.nl kwam ik de volgende zin tegen: ”De houding van de autochtone bevolking jegens minderheden en met name moslims is negatiever geworden en de sociale spanningen tussen allochtone en autochtone Nederlanders zijn toegenomen.” Veel voorvechters van moderne, eenvoudige taal zullen een woord als jegens willen vermijden. Maar is dat altijd terecht? Het is een effectief, krachtig woord met een heel specifieke betekenis. Waarom zou je je in allerlei bochten wringen om diezelfde betekenis met andere, minder specifieke of minder duidelijke woorden weer te geven?

Voorbeeld 3: naamvallen 

Kijk even mee naar het volgende voorbeeld uit de NRC: ”Thuiswonende studenten krijgen nu nog 95,61 euro per maand als basisbeurs, studenten op kamers 266,23 euro. Daarnaast krijgen studenten wier ouders weinig verdienen nog de aanvullende beurs, een extra toelage afhankelijk van het inkomen van hun ouders.” Het gaat mij hier om wier, een van de weinige woorden in de Nederlands waarin een oude naamval nog zichtbaar is. Een nuttig woord, omdat het zorgt voor een heel beknopte en precieze terugverwijzing. Zoals je weet, zijn de meeste naamvallen in het Nederlands verloren gegaan. Toch heeft een woord als wier de tand des tijds doorstaan. Nog wel, ook al weet niet iedereen meer hoe het precies moet worden gebruikt. Veel taalgebruikers gebruiken bijvoorbeeld wiens in plaats van wier, ook als het gaat om een antecedent in het meervoud; zoek voor de grap maar eens "de mensen wiens" op Google. Ik gebruik wier graag in gevallen waar alternatieven omslachtig zijn.

Functioneel 

Het is gemakkelijk om te zeggen dat je woorden zoals in de eerste paragraaf hierboven moet vermijden, maar dat standpunt is te zwart-wit. Sommige komen misschien een tikkeltje ouderwets over, maar ze hebben wel een heel precieze betekenis en kunnen heel efficiënt en functioneel zijn. Het belangrijkste is dat je woorden kiest die passen bij de stijl van de tekst en die de boodschap het beste overbrengen. Het is vervolgens aan jou om je keuzes aan je klant te verantwoorden.

Hoeders van de taal 

Ik zou het jammer vinden als woorden als inzake, jegens en wier zouden verdwijnen. Maar uiteraard heb ik daar helemaal niets over te zeggen. Het zijn alle taalgebruikers samen die bepalen welke woorden wel en welke niet in de Nederlands behouden blijven. Het enige wat wij vertalers kunnen doen, is ze op een functionele manier inzetten en daarmee laten zien dat ze nuttig zijn. Daarmee leveren wij een bijdrage aan de kracht van onze taal.

Marcel Lemmens is vertaler, redacteur, organisator van nascholingscursussen en taalliefhebber. Kijk voor meer informatie op zijn websites:

• www.marcellemmens.nl (zakelijke website) 
• www.taalpraat.nl (taalblog van Marcel en Corejanne Lemmens met wekelijkse bijdragen over opvallend taalgebruik; met gratis abonnement en mogelijkheden voor gastartikelen) 
• www.teamwork-vertaalworkshops.nl (Marcel organiseert samen met Tony Parr al meer dan 20 jaar nascholingscursussen voor zakelijk vertalers)

Een paars-oranje schatkist aan vertaaltheorie

Door Mariëtte van Drunen

In mijn boekenkast staat een prachtig boek over vertaaltheorie: The Translation Studies Reader van Lawrence Venuti. Het is een 920 gram wegende, paars-oranje schatkist vol teksten over vertaalkunde van grootheden uit verschillende vakgebieden, uit heel de twintigste eeuw. 

Walter Benjamin, Luis Borges, James S. Holmes en Gideon Toury zijn maar een paar van de theoretici die in het boek aan het woord komen. Deze schat verdient meer dan een recensie en was dan ook de directe aanleiding voor een nieuwe reeks artikelen in Vertalersnieuws: Twintigste-eeuwse vertaaltheorie van Benjamin tot Venuti.

In deze editie breng ik het boek zelf voor het voetlicht en vertel ik iets meer over de samenstellers van deze bloemlezing, Lawrence Venuti en zijn adviserend redacteur Mona Baker. In het volgende deel van Twintigste-eeuwse vertaaltheorie van Benjamin tot Venuti belicht ik de eerste grootheid uit het boek: Walter Benjamin.

De vertalersschatkist 

De afgelopen 30 jaar van de twintigste eeuw is vertaaltheorie uitgegroeid tot een academisch studieonderwerp. The Translation Studies Reader is volgens Venuti een reactie op de vraag naar een veelomvattend overzicht die daaruit is voortgekomen. Met dit historisch overzicht hoopt hij enerzijds te laten zien hoe divers het veld van de vertaaltheorie is, door inbreng uit vakgebieden als linguïstiek, literaire kritiek, filosofie tot zelfs antropologie, en anderzijds wil hij de lezer uitdagen tot een kritische blik en verder onderzoek.

Het boek bevat niet alleen onmisbare bijdragen van tal van belangrijke vertaaltheoretici, maar ook interessante inleidingen van Venuti. Hierin plaatst hij de opgenomen teksten in context, verwijst hij naar nog veel meer belangrijke teksten die hij niet kon opnemen en stelt hij kritische vragen bij oudere theorieën naar aanleiding van moderne inzichten.

Venuti 

Lawrence Venuti is een Amerikaans vertaaltheoreticus, vertaalhistoricus en vertaler uit het Italiaans, Frans en Catalaans. In 1980 heeft hij een Renato Poggioli Translation Award gewonnen voor zijn vertaling van de roman Delirium van Barbara Alberti. Met latere vertalingen won hij nog meerdere andere belangrijke vertaalprijzen.

Hij doceert Engels, vertaalkunde en vertaaltheorie aan de Temple University in Philadelphia en heeft meerdere boeken over vertalen geschreven. Volgens Wikipedia is Venuti een omstreden en veelbesproken theoreticus, omdat hij er in tegenstelling tot veel andere vertaaltheoretici voor pleit om jezelf als vertaler zichtbaar te maken in de tekst. Zijn boek The Translator’s Invisibility is een klassieker in ons vakgebied, aldus Wikipedia.

Mona Baker 

Mona Baker was Venuti’s adviserend redacteur voor The Translation Studies Reader en heeft over iedere selectie en iedere tekst die Venuti zelf schreef meegedacht. Mona Baker is docent vertaaltheorie aan de University of Manchester en oprichter van de in vertaaltheorie en interculturele studies gespecialiseerde uitgeverij St Jerome’s Publishing en van het internationale vertaaltijdschrift The Translator.

De reeks Twintigste-eeuwse vertaaltheorie van Benjamin tot Venuti gaat volgende keer echt van start, met de visie van Walter Benjamin.

Het boek From Reality to Another: 500 auteurs en 12.000 vertalers via het menselijk-vertaald social media-platform PremiumFanPage

Persbericht van PRWeb, vertaald door Eva Schwarzberg

Tijdens de HTIA-conferentie van 2011 in Jerusalem, Israël, maakten Roisto Ltd en PremiumFanPage bekend bezig te zijn met de vertaling van ‘s werelds eerste Twitter-roman in meerdere talen met behulp van crowdsourcing. Wereldwijd werken duizenden mensen samen aan de vertaling van het boek op www.140story.com*.

Eerste Twitter-roman

De eerste via Twitter geschreven roman werd in de zomer van 2010 geboren in Finland. De roman, getiteld "Todellisuudesta toiseen" of "From Reality to Another", is binnen 16 weken door 500 personen geschreven via Twitter-berichten die bestonden uit maximaal 140 tekens. Hoofdauteur Mikko Karppi bepaalde de setting voor ieder hoofdstuk door de eerste paragraaf te schrijven. Iedereen kon daarna via Twitter zijn of haar bijdrage aan het verhaal leveren.
In oktober 2010 verscheen het boek als paperback in het Fins en de eerste druk was in een mum van tijd uitverkocht. Door de grote vraag naar het boek wordt From Reality to Another nu in diverse talen gepubliceerd als e-book.

Tweet voor tweet

Voor de vertaling van het boek zijn twee weken ingeruimd. Een week voor het vertalen van de roman van het Fins naar het Engels. En daarna wordt het boek vanuit het Engels naar diverse andere talen vertaald. De voortgang van de vertaling is realtime te volgen op 140story.com, omdat het vertaalde boek tweet voor tweet wordt uitgebracht. Zodra de vertaling klaar is, kan het volledige boek als e-book aangeschaft worden. [Red. de website is op dit moment door onbekende redenen helaas niet te raadplegen en daarom weet ik niet wat de huidige status van de vertaling is.]
Esa Nikkilä, CEO van Roisto Oy, producent van het boek zegt: ”De innovatieve manier van het schrijven en vertalen van dit boek laten zien dat crowdsourcing nieuwe manieren van werken en produceren van content met zich meebrengt”.

Vertaalbeheer

De vertalingen worden beheerd door PremiumFanPage, een menselijk-vertaald social media-platform. PremiumFanPage biedt near-realtime vertalingen van professionele kwaliteit voor tweets, Facebook-updates en blogs in meer dan 50 talen. PremiumFanPage wordt gebruikt door bekende merken als Angry Birds. Een andere klant is Microtask, een van de pioniers op het gebied van crowdsourcing.

*140story.com is momenteel helaas niet bereikbaar.

Bron: persbericht PRWeb

Hadewych in modern Nederlands

Door Dieuwke van der Veen

De Filter Vertaalprijs 2011 – beschikbaar gesteld door Uitgeverij Vantilt - is toegekend aan Jan Kuijper, voor zijn vertaling uit het Middelnederlands van gedichten van Hadewijch. De vertaling verscheen onder de titel Liefdesliederen bij Athenaeum-Polak & Van Gennep.

Kuijpers vertaling respecteert Hadewijchs poëzie maar laat haar teksten in modern Nederlands spreken, aldus het persbericht. Kuijper (1947) is bekend als dichter, maar heeft ook veel vertaald, onder andere van Lewis Caroll het beroemde De jacht op de slaai: een agonie in acht schokken.

Eervolle vermeldingen gingen naar Jacques Westerhoven, voor 1q84 Boek 1 en Boek 2 van Haruki Murakami, om de manier waarop de vertaler van deze complexe postmoderne roman een perfect volgbare Nederlandse tekst heeft gemaakt; naar Maarten Asscher en August Willemsen voor Heimwee naar vereeuwiging: De Engelse gedichten van Fernando Pessoa, vanwege de kunstigheid waarmee de sonnetten in het Nederlands zijn weergegeven; en naar Patrick Lateur voor Ilias: wrok in Troje van Homeros, om de manier waarop de vertaler deze grondtekst van de westerse cultuur in vijfvoetige jamben heeft vertaald.

Meer informatie vindt u in het tijdschrift Filter zelf, waar naar eigen zeggen “onorthodox en onbekommerd” van gedachten wordt gewisseld over vertalen en vertalingen, en op http://www.tijdschrift-filter.nl/

Bron: tijdschrift Filter, jaargang 18 nummer 1, en persbericht.

Vroegboekkorting voor interessante workshop: “Van tangconstructie tot links-rechtsprincipe”.

Teamwork organiseert weer een bijzonder interessante eendaagse workshop voor vertaalrevisoren Nederlands, namelijk “Van tangconstructie tot links-rechtsprincipe”. Tijdens de workshop leert u vertalingen af te leveren die lezen als een trein. U zorgt voor soepele, in correct Nederlands geschreven teksten waar het origineel niet doorheen schijnt. U leert tijd te besparen door sneller probleempunten in de vertaling te analyseren en op te lossen. Daarnaast frist u de belangrijkste taalregels op en bent u na de training beter in staat om uw revisiekeuzes te verantwoorden aan de opdrachtgever.

De cursus wordt verzorgd door twee ervaren en enthousiasmerende trainers van het Taalcentrum-VU, Marianne Zeekant en Brenda Mudde. Marianne verzorgt het dagdeel correctheid en Brenda het dagdeel formulering. De nascholingscursus vindt plaats in Hotel Park Plaza in Utrecht. Volledige informatie vindt u op de website van Teamwork.

De vroegboekkorting van EUR 50,- is verlengd tot en met woensdag 17 november en vanwege de overweldigende belangstelling voor de dag zijn er twee herhalingen gepland: op vrijdag 14 januari en op vrijdag 28 januari. Beide dagen hebben precies hetzelfde programma als op 13 december, met dezelfde trainers en in het Park Plaza in Utrecht.

Voor meer informatie over de workshop kunt u terecht bij:
Teamwork Vertaalworkshops
T: 043 - 364 8176
E: info@teamwork-vertaalworkshops.nl
W: www.teamwork-vertaalworkshops.nl