Door Sigrid Lensink-Damen
In dit deel van De Talenreis ga ik dieper in op het Russisch.
Het Russisch wordt gesproken door ruim 175 miljoen mensen en vormt samen met het Wit-Russisch en het Oekraïens de Oost-Slavische tak van de Slavische talen.
Jonge literatuurtraditie
Een Russisch gezegde luidt: “Woorden zijn winden, schriften verbinden.” Een van mijn docenten voerde dit gezegde aan als reden voor de vrij jonge literatuurtraditie in Rusland. Men zou bang zijn voor het geschreven woord, omdat iets wat zwart op wit staat niet zo makkelijk uitgewist kan worden. Feit is in ieder geval dat er geen noemenswaardige Russische literatuur van voor de 18e eeuw bestaat, met uitzondering van het Igorlied uit de 12e eeuw.
Een andere reden van de late bloei van de Russische literatuur is dat er tot 1800 een grote discrepantie bestond tussen gesproken Russisch en geschreven Russisch. Dit laatste leunde zwaar op het Oudkerkslavisch, wat vooral voor religieuze teksten werd gebruikt en vrijwel constant bleef qua vorm en woordenschat.
Leenwoorden
Het Oudkerkslavisch mist daardoor de gevoelswoorden en nuances die nodig zijn om proza of poëzie te schrijven. Deze elementen werden in de 18e eeuw onder anderen door schrijver en historicus Nikolaj Karamzin toegevoegd aan de Russische taal. Hij gebruikte daarvoor Franse en Duitse leenwoorden die hij “verrussischte”. Aleksandr Poesjkin maakte dankbaar gebruik van de taalhervormingen van Karamzin en groeide uit tot een van Ruslands grootste schrijvers.
Toch waren er al eerder leenwoorden in het Russisch gekomen. Dit gebeurde in de 17e eeuw toen tsaar Peter de Grote naar West-Europa reisde om daar diverse, zoals hij het noemde, ‘wetenschappen te leren’. Zoals bekend raakte de tsaar ook in Zaandam verzeild en leerde daar het vak van scheepsbouwer. Vele scheepstermen zijn rechtstreeks uit het Nederlands overgenomen, zoals ‘trjoem’ (het ruim) en ‘achtjersjtjevjenj’ (achtersteven). Maar met scheepstermen schrijf je nog geen literatuur...
Ontwikkeling naar modern Russisch
Voordat het zover was met de literatuur, moest het moderne Russisch zich natuurlijk eerst ontwikkelen. Taalkundigen denken dat het moderne Russisch is voortgekomen uit het Protoslavisch en het Oerslavisch. Vervolgens viel de taal in de 6e en 7e eeuw na Christus uiteen in drie dialecten: Oost-Slavisch, West-Slavisch en Zuid-Slavisch. In de 14e en 15e eeuw ontstonden uit het Oost-Slavisch de talen Russisch, Oekraïens en Wit-Russisch.
Glagolitisch alfabet
Modern Russisch wordt geschreven met het cyrillische alfabet. In de 10e eeuw ontwikkelden de broers en tevens monniken, Cyrillus en Methodius, het glagolitisch alfabet. Dit was hoofdzakelijk gebaseerd op het Griekse alfabet met toevoegingen voor de klanken die het Russisch wel had en het Grieks niet. De vereenvoudigde versie van dit glagolitisch alfabet is het cyrillisch geworden.
Er zijn zes Slavische talen met het cyrillische alfabet, te weten Russisch, Wit-Russisch, Oekraïens, Servisch, Macedonisch en Bulgaars. De andere Slavische talen gebruiken het Latijnse alfabet, een keuze die samenhing met de kerstening van de bijbehorende landen (bijvoorbeeld Polen). Tegenwoordig is het alfabet ook een politieke keuze; de Serviërs houden hun cyrillisch schrift om zo hun verbondenheid met Rusland te symboliseren.
Grammatica
De Grote Taalatlas beschrijft het Russisch (maar ook de andere Slavische talen) als ‘conservatief’, waarmee er relatief makkelijk een Protoslavisch kan worden gereconstrueerd. Onderscheidende kenmerken van het Russisch zijn onder meer de zes naamvallen, de drie geslachten voor naamwoorden, klinkerreductie, medeklinkerclusters en het hard-/zacht-teken. Dit teken is een foneem, omdat het de betekenis van een woord kan veranderen (mat = schuttingtaal, mat’ = moeder. De apostrof geeft het zachtteken aan).
Een ander, zeer ingewikkeld, aspect aan de Russische grammatica is het werkwoordensysteem, dat overigens ‘aspect’ wordt genoemd. Ik verwijs jullie naar een interessant artikel op internet voor meer informatie over dit fenomeen.
Literaire links
Tot slot kan ik het als enthousiaste letterkundige niet laten om jullie wat Russische literaire links mee te geven:
Muurgedichten - In Leiden is er een project gaande om blinde muren van gebouwen te verfraaien met gedichten uit de hele wereld. Hier een voorbeeldje. Wil je weten hoe het klinkt? Klik hier en klik dan op het groene pijltje.
Dit Nederlands gesproken filmpje (7 delen) is voor mij een prachtige versie van een Russisch sprookje. Wij kennen het onder de titel ‘De zeven dienaren’.
Ben je helemaal in de stemming, dan is deze muziek een sfeervolle afsluiting voor dit stukje.
De volgende keer staat de laatste Indo-Europese taal in de schijnwerper: het Sanskriet. De reis gaat daarna verder met een andere taalfamilie.
Bronnen:
Het Russisch volgens Wikipedia
Gesproken gedicht van Aleksandr Blok
Muurgedichten
Over Nikolaj Karamzin (Wikipedia)
Over Russische literatuur
De Russische Taal
Over het cyrillische alfabet
Over het glagolitische alfabet
De Grote Taalatlas
vrijdag 11 mei 2012
vrijdag 13 april 2012
Effectief lezen op het web
Door Cas Jamin
Gedurende de dag komen we allerlei interessante artikelen, video's en audiofragmenten op het web tegen. De links vliegen je als het ware om de oren op sociale media, in artikelen en blogposts en in vele zoekresultaten. Met slimme keuzes en een paar handige, digitale hulpmiddelen haal je meer uit die overvloed aan informatie en bovendien met minder stress en met behoud van aandacht.
Keuzes maken
Het enorme aanbod aan nieuwe informatie maakt het noodzakelijk om keuzes te maken. Niet alleen keuzes over wie en welke websites je volgt, en welke publicaties je leest, maar ook afwegingen over je leesstrategie en hoe je je leestijd wilt afbakenen.
Of misschien maak je geen bewuste keuzes. Dan kan het zomaar gebeuren dat je veel tijd besteedt aan het oppervlakkig lezen van korte stukjes van uiteenlopende bronnen. Dat hoeft natuurlijk geen probleem te zijn, maar zonder het maken van een bewuste selectie kan het grote informatieaanbod in combinatie met beperkte tijd ook leiden tot keuzestress1 2 3.
Al helemaal wanneer je gedurende de dag veel gebruikmaakt van notificaties van smartphone, e-mail en sociale media. Uiteindelijk consumeer je alleen nog reactief informatie en heb je het gevoel achter de feiten aan te lopen.
Het is het overwegen waard een gerichtere aanpak te hanteren met meer diepgang en focus als resultaat.
Digitale hulpmiddelen
Gelukkig zijn er verschillende digitale hulpmiddelen om je te helpen meer te focussen en je leestijd te concentreren.
Webfeeds
De vorige keer schreef ik over webfeeds: een gemakkelijke manier om op een centrale plaats uit het nieuwe aanbod van je favoriete websites te kunnen selecteren.
Door het duidelijke totaaloverzicht van een feedreader kun je gemakkelijk een weloverwogen selectie maken. In de feedreader is bijvoorbeeld duidelijk te zien hoeveel ongelezen artikelen er beschikbaar zijn en bij welke bronnen die horen. Als je merkt dat je met de huidige webfeedabonnementen te veel keuzes op je bordje hebt, of te veel irrelevant nieuws ziet, kun je snel bronnen schrappen of filters instellen om bepaalde onderwerpen te weren.
Steeds meer feedreaders kunnen lange artikelen die je later wilt lezen ook doorsturen naar een lees-later-dienst, een soort persoonlijke online leeslijst.
Lees-later-diensten
Ook een lees-later-dienst is een goed goed hulpmiddel om tijd te besparen. Lees-later-diensten zoals Read It later, Instapaper en Readability helpen je om online artikelen te bewaren voor een beter moment. Dit wordt ook wel 'time shifted reading’4 5 genoemd.
Door het gebruik van een lees-later-dienst kun je veel effectiever omgaan met je tijd en aandacht. Als je weet dat je later zeker de kans hebt om terug te komen op een interessant artikel, bijvoorbeeld omdat je dat gepland hebt, voel je niet de druk om alles te onderbreken en het maar weer direct (vluchtig) te lezen.
Met de applicaties voor tablets en smartphones kun je de bewaarde artikelen ook in de trein, in de wachtkamer of thuis op de bank lezen, net zoals je met een boek of tijdschrift zou doen.
Bewaarde artikelen worden desgewenst getoond in een rustige leesweergave, in een lettertype en kleurstelling naar keuze. Dit kan zowel met de webinterface, als met de applicaties voor tablet of smartphone.
Met Read It Later is het ook mogelijk om hyperlinks naar video's, podcasts of afbeeldingen op te slaan. Bij de andere diensten is dit op het moment van schrijven nog niet mogelijk.
Browseruitbreidingen voor prettig lezen
Wil je de rustige leesweergave van lees-later-diensten ook voor artikelen die je niet opslaat, maar direct leest in je webbrowser? Dan zijn er een aantal browseruitbreidingen beschikbaar die deze functionaliteit bieden, zoals iReader, Evernote Clearly en Readability.
Bronnen
[1] Wijnberg, R.W. (2009). Waarom meer keuze tot minder keuzevrijheid leidt, Nietzsche en Kant lezen de Krant (pp. 31-34). ISBN 978 90 234 4086 4.
[2] Schwartz, B.S. (2004). The paradox of Choice. ISBN 978 00 600 0568 9.
[3] Schwartz, B.S. (TED, 2005), On the Paradox of choice.
[4] Read It Later Blog (2011) - Is mobile affecting when we read?
[5] Gregory Cohen (meetcontent, march 2012) Planning for time-shifted reading.
NPR public radio (2008) - Think You're Multitasking? Think again.
MacSparky, David Sparks (2008) - Mail notification Liberation
Gedurende de dag komen we allerlei interessante artikelen, video's en audiofragmenten op het web tegen. De links vliegen je als het ware om de oren op sociale media, in artikelen en blogposts en in vele zoekresultaten. Met slimme keuzes en een paar handige, digitale hulpmiddelen haal je meer uit die overvloed aan informatie en bovendien met minder stress en met behoud van aandacht.
Keuzes maken
Het enorme aanbod aan nieuwe informatie maakt het noodzakelijk om keuzes te maken. Niet alleen keuzes over wie en welke websites je volgt, en welke publicaties je leest, maar ook afwegingen over je leesstrategie en hoe je je leestijd wilt afbakenen.
Of misschien maak je geen bewuste keuzes. Dan kan het zomaar gebeuren dat je veel tijd besteedt aan het oppervlakkig lezen van korte stukjes van uiteenlopende bronnen. Dat hoeft natuurlijk geen probleem te zijn, maar zonder het maken van een bewuste selectie kan het grote informatieaanbod in combinatie met beperkte tijd ook leiden tot keuzestress1 2 3.
Al helemaal wanneer je gedurende de dag veel gebruikmaakt van notificaties van smartphone, e-mail en sociale media. Uiteindelijk consumeer je alleen nog reactief informatie en heb je het gevoel achter de feiten aan te lopen.
Het is het overwegen waard een gerichtere aanpak te hanteren met meer diepgang en focus als resultaat.
Digitale hulpmiddelen
Gelukkig zijn er verschillende digitale hulpmiddelen om je te helpen meer te focussen en je leestijd te concentreren.
Webfeeds
De vorige keer schreef ik over webfeeds: een gemakkelijke manier om op een centrale plaats uit het nieuwe aanbod van je favoriete websites te kunnen selecteren.
Door het duidelijke totaaloverzicht van een feedreader kun je gemakkelijk een weloverwogen selectie maken. In de feedreader is bijvoorbeeld duidelijk te zien hoeveel ongelezen artikelen er beschikbaar zijn en bij welke bronnen die horen. Als je merkt dat je met de huidige webfeedabonnementen te veel keuzes op je bordje hebt, of te veel irrelevant nieuws ziet, kun je snel bronnen schrappen of filters instellen om bepaalde onderwerpen te weren.
Steeds meer feedreaders kunnen lange artikelen die je later wilt lezen ook doorsturen naar een lees-later-dienst, een soort persoonlijke online leeslijst.
Lees-later-diensten
Ook een lees-later-dienst is een goed goed hulpmiddel om tijd te besparen. Lees-later-diensten zoals Read It later, Instapaper en Readability helpen je om online artikelen te bewaren voor een beter moment. Dit wordt ook wel 'time shifted reading’4 5 genoemd.
Door het gebruik van een lees-later-dienst kun je veel effectiever omgaan met je tijd en aandacht. Als je weet dat je later zeker de kans hebt om terug te komen op een interessant artikel, bijvoorbeeld omdat je dat gepland hebt, voel je niet de druk om alles te onderbreken en het maar weer direct (vluchtig) te lezen.
Met de applicaties voor tablets en smartphones kun je de bewaarde artikelen ook in de trein, in de wachtkamer of thuis op de bank lezen, net zoals je met een boek of tijdschrift zou doen.
Bewaarde artikelen worden desgewenst getoond in een rustige leesweergave, in een lettertype en kleurstelling naar keuze. Dit kan zowel met de webinterface, als met de applicaties voor tablet of smartphone.
Met Read It Later is het ook mogelijk om hyperlinks naar video's, podcasts of afbeeldingen op te slaan. Bij de andere diensten is dit op het moment van schrijven nog niet mogelijk.
Browseruitbreidingen voor prettig lezen
Wil je de rustige leesweergave van lees-later-diensten ook voor artikelen die je niet opslaat, maar direct leest in je webbrowser? Dan zijn er een aantal browseruitbreidingen beschikbaar die deze functionaliteit bieden, zoals iReader, Evernote Clearly en Readability.
Bronnen
[1] Wijnberg, R.W. (2009). Waarom meer keuze tot minder keuzevrijheid leidt, Nietzsche en Kant lezen de Krant (pp. 31-34). ISBN 978 90 234 4086 4.
[2] Schwartz, B.S. (2004). The paradox of Choice. ISBN 978 00 600 0568 9.
[3] Schwartz, B.S. (TED, 2005), On the Paradox of choice.
[4] Read It Later Blog (2011) - Is mobile affecting when we read?
[5] Gregory Cohen (meetcontent, march 2012) Planning for time-shifted reading.
NPR public radio (2008) - Think You're Multitasking? Think again.
MacSparky, David Sparks (2008) - Mail notification Liberation
Elly Jaffé Prijs 2012
Door Mariëtte van Drunen
De Elly Jaffé Prijs is een driejaarlijkse oeuvreprijs voor literaire vertalingen uit het Frans. Met 40.000 euro is dit een van de grootste literaire prijzen in Nederland, in 2001 ingesteld op initiatief van mevrouw Elly Jaffé. Naast de ‘hoofdprijs’ wordt er ook een stipendium uitgereikt van 7.000 euro voor veelbelovende beginnend vertalers. Dit jaar worden de prijzen uitgereikt op 31 mei.
In 2012 is de Elly Jaffé Prijs toegekend aan de Belgische vertaler Jan Mysjkin, voor zijn vertaling van Le comte de Monte-Cristo (1844) van Alexandre Dumas. Deze is in 2010 voor het eerst in het Nederlands verschenen, en wel als De graaf van Montecristo. Mysjkin had zijn vertaling voorzien van een nawoord waarin hij zijn vertaalkeuzes toelichtte. De jury roemt Mysjkin onder meer om zijn fantastische beheersing van uiteenlopende registers.
Het Elly Jaffé Stipendium gaat dit keer naar Hester Tollenaar. Zij wordt beloond voor twee vertalingen uit het Frans: Leven en legende van Agoun’chich van Mohammed Khaïr-Eddine en De bottenzoekers van Tahar Djaout.
Bron: persbericht van de Vereniging van Letterkundigen
De Elly Jaffé Prijs is een driejaarlijkse oeuvreprijs voor literaire vertalingen uit het Frans. Met 40.000 euro is dit een van de grootste literaire prijzen in Nederland, in 2001 ingesteld op initiatief van mevrouw Elly Jaffé. Naast de ‘hoofdprijs’ wordt er ook een stipendium uitgereikt van 7.000 euro voor veelbelovende beginnend vertalers. Dit jaar worden de prijzen uitgereikt op 31 mei.
In 2012 is de Elly Jaffé Prijs toegekend aan de Belgische vertaler Jan Mysjkin, voor zijn vertaling van Le comte de Monte-Cristo (1844) van Alexandre Dumas. Deze is in 2010 voor het eerst in het Nederlands verschenen, en wel als De graaf van Montecristo. Mysjkin had zijn vertaling voorzien van een nawoord waarin hij zijn vertaalkeuzes toelichtte. De jury roemt Mysjkin onder meer om zijn fantastische beheersing van uiteenlopende registers.
Het Elly Jaffé Stipendium gaat dit keer naar Hester Tollenaar. Zij wordt beloond voor twee vertalingen uit het Frans: Leven en legende van Agoun’chich van Mohammed Khaïr-Eddine en De bottenzoekers van Tahar Djaout.
Bron: persbericht van de Vereniging van Letterkundigen
De talenreis: het Nederlands
Door Sigrid Lensink-Damen
In dit deel van De Talenreis neem ik onze moedertaal onder de loep. Het Nederlands is samen met het Engels, Duits en Fries een West-Germaanse taal. Er zijn ruim 23 miljoen moedertaalsprekers van het Nederlands wereldwijd. Voor 5 miljoen mensen is Nederlands de tweede taal. Wat is eigenlijk de oudste Nederlandse zin? En hoe klonk het Nederlands in 500 na Christus?
Vogels
‘Hebban olla uogala nestas hagunnan hinase hi(c) (a)nda thu uuat unbidan uue nu.’ Dit is waarschijnlijk de bekendste geschreven Nederlandse zin. Het betekent: ‘Hebben alle vogels nesten begonnen, behalve ik en jij. Waarop wachten we nu?’ Het verhaal gaat dat dit zinnetje door een monnik, hevig verliefd, in de marge van een geschrift was neergepend. Waarschijnlijker is dat een kopiist gewoon zijn nieuwe pen uitprobeerde, voordat hij zijn overschrijfwerk hervatte. Hoe het ook zij, hij schreef het zinnetje in ieder geval in de 11e eeuw op.
Oudere zinnen
Toch zijn er nog oudere overblijfselen van geschreven Nederlands gevonden. ‘Malto thi afrio lito’ (‘Ik zeg je, ik maak je vrij, halfvrije.’) is daar een voorbeeld van. Deze formulering werd gebruikt om een lijfeigene zijn vrijheid terug te geven en komt uit de Salische Wet, het eerste wetboek sinds de Romeinen, van de 6e eeuw. Een ander mooi voorbeeld is: ‘Gelobistu in got alamehtigan fadaer?’ (‘Geloof je in God, de Almachtige Vader?’) uit een doopgelofte van eind 8e eeuw.
Deze voorbeelden gaan om enkele zinnen in een verder Latijns of Frans geschrift. De Wachtendonckse Psalmen vormen het eerste Oudnederlandse ‘boek’. Deze verzameling teksten stamt uit de 10e eeuw en is ook een van de eerste vertalingen in het Nederlands (uit het Latijn).
Van Oergermaans naar Nederlands
Wat maakt het Nederlands nou Nederlands? Welke kenmerken heeft onze moedertaal die hem onderscheidt van bijvoorbeeld het Duits? De antwoorden lijken voor de hand te liggen (uitspraak, grammatica), maar onze taal heeft pas na diverse ontwikkelingen de voor ons zo bekende klank en vorm gekregen. Het moderne Nederlands ontstond uit, van oud naar nieuw, het Nederfrankisch, Oudnederlands, Middelnederlands (Diets) en het Nederduits.
Verschillen met het Duits
Het Nederlands heeft de Hoogduitse klankverschuiving (zie Wikipedia voor een duidelijke uitleg hierover) niet ondergaan, maar het Duits wel. De scheiding tussen deze twee taalgebieden ligt ergens tussen het zuidoosten en noordwesten van het gebied waar Germaans werd gesproken. Hoe noordelijker, hoe minder klankverschuiving. Een ander verschil tussen Nederlands en Duits is dat het Duits naamvallen heeft behouden en het Nederlands niet. In zijn woordenschat heeft het Nederlands veel Romaanse invloeden, wat onze taal natuurlijk ook uniek maakt in vergelijking met het Duits.
Modern Nederlands
Het Nederlands is in de 20e eeuw qua spelling veel veranderd, onder andere door standaardisering en wetgeving. Ook is er een Taalunie in het leven geroepen, opgericht door België, Nederland en Suriname. Deze unie promoot en beschermt de Nederlandse taal.
Een paar grappige sites over taal, waarin jullie de ontwikkelingen van het Nederlands zelf kunnen bekijken, wil ik jullie niet onthouden. Ten eerste deze: sms-taal, een online woordenboek met alles wat je moet weten over sms’en, een van de modernste vormen van het Nederlands.
Totaal tegenovergesteld daaraan is de Vereniging ter Bevordering van het Gebruik van het Bedreigde Nederlandse Woord, die woorden als ‘onverdroten’, ‘karbonkel’ en ‘wankelmoedig’ graag weer in het alledaagse taalgebruik terugziet. Lees vooral ook de commentaren van de fans, sommige zijn hilarisch.
En als klap op de vuurpijl geef ik jullie een link naar een fragment uit een tv-programma van de Belgische tv-zender Canvas, waarin je kunt horen hoe het Nederlands in 1500, 1000 en 500 na Christus moet hebben geklonken: http://video.canvas.be/eeuwenoud-nederlands.
De volgende keer staat er weer een Indo-Europese taal in de schijnwerpers: het Russisch.
Bronnen:
Over de geschiedenis van het Nederlands
De video over hoe het Nederlands vroeger klonk
Over Hebban olla vogala
Over de Salische Wet
Wikipedia over het Nederlands
Over de Wachtendonkse Psalmen
De Grote Taalatlas
Over de tweede Germaanse klankverschuiving
Over sms-taal
De Vereniging ter Bevordering van het Gebruik van het Bedreigde Nederlandse Woord
In dit deel van De Talenreis neem ik onze moedertaal onder de loep. Het Nederlands is samen met het Engels, Duits en Fries een West-Germaanse taal. Er zijn ruim 23 miljoen moedertaalsprekers van het Nederlands wereldwijd. Voor 5 miljoen mensen is Nederlands de tweede taal. Wat is eigenlijk de oudste Nederlandse zin? En hoe klonk het Nederlands in 500 na Christus?
Vogels
‘Hebban olla uogala nestas hagunnan hinase hi(c) (a)nda thu uuat unbidan uue nu.’ Dit is waarschijnlijk de bekendste geschreven Nederlandse zin. Het betekent: ‘Hebben alle vogels nesten begonnen, behalve ik en jij. Waarop wachten we nu?’ Het verhaal gaat dat dit zinnetje door een monnik, hevig verliefd, in de marge van een geschrift was neergepend. Waarschijnlijker is dat een kopiist gewoon zijn nieuwe pen uitprobeerde, voordat hij zijn overschrijfwerk hervatte. Hoe het ook zij, hij schreef het zinnetje in ieder geval in de 11e eeuw op.
Oudere zinnen
Toch zijn er nog oudere overblijfselen van geschreven Nederlands gevonden. ‘Malto thi afrio lito’ (‘Ik zeg je, ik maak je vrij, halfvrije.’) is daar een voorbeeld van. Deze formulering werd gebruikt om een lijfeigene zijn vrijheid terug te geven en komt uit de Salische Wet, het eerste wetboek sinds de Romeinen, van de 6e eeuw. Een ander mooi voorbeeld is: ‘Gelobistu in got alamehtigan fadaer?’ (‘Geloof je in God, de Almachtige Vader?’) uit een doopgelofte van eind 8e eeuw.
Deze voorbeelden gaan om enkele zinnen in een verder Latijns of Frans geschrift. De Wachtendonckse Psalmen vormen het eerste Oudnederlandse ‘boek’. Deze verzameling teksten stamt uit de 10e eeuw en is ook een van de eerste vertalingen in het Nederlands (uit het Latijn).
Van Oergermaans naar Nederlands
Wat maakt het Nederlands nou Nederlands? Welke kenmerken heeft onze moedertaal die hem onderscheidt van bijvoorbeeld het Duits? De antwoorden lijken voor de hand te liggen (uitspraak, grammatica), maar onze taal heeft pas na diverse ontwikkelingen de voor ons zo bekende klank en vorm gekregen. Het moderne Nederlands ontstond uit, van oud naar nieuw, het Nederfrankisch, Oudnederlands, Middelnederlands (Diets) en het Nederduits.
Verschillen met het Duits
Het Nederlands heeft de Hoogduitse klankverschuiving (zie Wikipedia voor een duidelijke uitleg hierover) niet ondergaan, maar het Duits wel. De scheiding tussen deze twee taalgebieden ligt ergens tussen het zuidoosten en noordwesten van het gebied waar Germaans werd gesproken. Hoe noordelijker, hoe minder klankverschuiving. Een ander verschil tussen Nederlands en Duits is dat het Duits naamvallen heeft behouden en het Nederlands niet. In zijn woordenschat heeft het Nederlands veel Romaanse invloeden, wat onze taal natuurlijk ook uniek maakt in vergelijking met het Duits.
Modern Nederlands
Het Nederlands is in de 20e eeuw qua spelling veel veranderd, onder andere door standaardisering en wetgeving. Ook is er een Taalunie in het leven geroepen, opgericht door België, Nederland en Suriname. Deze unie promoot en beschermt de Nederlandse taal.
Een paar grappige sites over taal, waarin jullie de ontwikkelingen van het Nederlands zelf kunnen bekijken, wil ik jullie niet onthouden. Ten eerste deze: sms-taal, een online woordenboek met alles wat je moet weten over sms’en, een van de modernste vormen van het Nederlands.
Totaal tegenovergesteld daaraan is de Vereniging ter Bevordering van het Gebruik van het Bedreigde Nederlandse Woord, die woorden als ‘onverdroten’, ‘karbonkel’ en ‘wankelmoedig’ graag weer in het alledaagse taalgebruik terugziet. Lees vooral ook de commentaren van de fans, sommige zijn hilarisch.
En als klap op de vuurpijl geef ik jullie een link naar een fragment uit een tv-programma van de Belgische tv-zender Canvas, waarin je kunt horen hoe het Nederlands in 1500, 1000 en 500 na Christus moet hebben geklonken: http://video.canvas.be/eeuwenoud-nederlands.
De volgende keer staat er weer een Indo-Europese taal in de schijnwerpers: het Russisch.
Bronnen:
Over de geschiedenis van het Nederlands
De video over hoe het Nederlands vroeger klonk
Over Hebban olla vogala
Over de Salische Wet
Wikipedia over het Nederlands
Over de Wachtendonkse Psalmen
De Grote Taalatlas
Over de tweede Germaanse klankverschuiving
Over sms-taal
De Vereniging ter Bevordering van het Gebruik van het Bedreigde Nederlandse Woord
Master Literary Translation as Creative Practice
Door Silvie van der Zee
In het academische jaar 2011/2012 is de universiteit van Edinburgh begonnen met een eenjarig masterprogramma: Literary Translation as Creative Practice. Dit programma maakt onderdeel uit van de faculteit Literature, Languages and Culture en kan gevolgd worden na afronding van een bachelor in vertalen.
Het programma bestaat onder andere uit colleges, gastcolleges, seminars en werkgroepen waarin studenten hun vertaalvaardigheden oefenen en een portfolio opbouwen. Hierdoor oefenen ze hun originaliteit, inspiratie en vindingrijkheid - eigenschappen die een literair vertaler nodig heeft. Door het schrijven van essays over vertaalrelevante onderwerpen zoals ‘gender’, multimedia, ideologie, machtsrelaties en religie leren studenten hun theoretische vaardigheden te versterken, hun kennis over deze onderwerpen te verbreden en te verdiepen en kritisch na te denken over taalgebruik. Door praktisch bezig te zijn ontwikkelen studenten meer zelfvertrouwen en bekwaamheid bij het schrijven en vertalen van literaire teksten. Daarnaast leren studenten in deze master hun overige academische vaardigheden te verbeteren, zoals academisch schrijven, uitvoeren van academisch onderzoek, analytisch denken, gebruiken van (elektronische) bronnen en houden van presentaties.
Het programma kan zowel als voltijd- of deeltijdopleiding gevolgd worden. Het voltijdprogramma duurt een jaar. Bij het deeltijdprogramma kan de student kiezen voor een traject van 24 of 36 maanden. De opleiding wordt afgesloten met het schrijven van een scriptie van 15.000 woorden. Er worden diverse talencombinaties aangeboden. Meer informatie over dit masterprogramma vindt u op de website van de Universiteit van Edinburgh.
Bron: Expertisecentrum Literair Vertalen
In het academische jaar 2011/2012 is de universiteit van Edinburgh begonnen met een eenjarig masterprogramma: Literary Translation as Creative Practice. Dit programma maakt onderdeel uit van de faculteit Literature, Languages and Culture en kan gevolgd worden na afronding van een bachelor in vertalen.
Het programma bestaat onder andere uit colleges, gastcolleges, seminars en werkgroepen waarin studenten hun vertaalvaardigheden oefenen en een portfolio opbouwen. Hierdoor oefenen ze hun originaliteit, inspiratie en vindingrijkheid - eigenschappen die een literair vertaler nodig heeft. Door het schrijven van essays over vertaalrelevante onderwerpen zoals ‘gender’, multimedia, ideologie, machtsrelaties en religie leren studenten hun theoretische vaardigheden te versterken, hun kennis over deze onderwerpen te verbreden en te verdiepen en kritisch na te denken over taalgebruik. Door praktisch bezig te zijn ontwikkelen studenten meer zelfvertrouwen en bekwaamheid bij het schrijven en vertalen van literaire teksten. Daarnaast leren studenten in deze master hun overige academische vaardigheden te verbeteren, zoals academisch schrijven, uitvoeren van academisch onderzoek, analytisch denken, gebruiken van (elektronische) bronnen en houden van presentaties.
Het programma kan zowel als voltijd- of deeltijdopleiding gevolgd worden. Het voltijdprogramma duurt een jaar. Bij het deeltijdprogramma kan de student kiezen voor een traject van 24 of 36 maanden. De opleiding wordt afgesloten met het schrijven van een scriptie van 15.000 woorden. Er worden diverse talencombinaties aangeboden. Meer informatie over dit masterprogramma vindt u op de website van de Universiteit van Edinburgh.
Bron: Expertisecentrum Literair Vertalen
donderdag 15 maart 2012
Raad van State vernietigt uitspraak vanwege ongemotiveerd gebruik niet-beëdigde tolk
Door Mariëtte van Drunen
Op 31 januari 2012 heeft de Raad van State een vreemdeling in het gelijk gesteld bij zijn hoger beroep omdat in zijn asielprocedure een niet-beëdigde tolk was gebruikt zonder een schriftelijke motivatie voor deze keuze. Een belangrijke uitspraak voor alle beëdigde tolken en vertalers in Nederland.
Wet beëdigde tolken en vertalers
In de Wet beëdigde tolken en vertalers (Wbtv) is vastgelegd dat de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) bij zijn procedures tegen vreemdelingen alleen gebruik mag maken van beëdigde tolken en vertalers, tenzij vanwege vereiste spoed niet op tijd een ingeschrevene in het register beschikbaar is of als er niemand in het register is opgenomen voor de benodigde bron- of doeltaal. En als de IND gebruikmaakt van een niet-beëdigde tolk of vertaler, dan is de dienst verplicht de reden(en) hiervoor schriftelijk vast te leggen.
Ongemotiveerde keuze niet-beëdigde tolk niet toegestaan
Veel tolken en vertalers waren, en zijn mogelijk nog steeds, sceptisch over deze verplichting en twijfelen of de IND inderdaad alleen beëdigde tolken en vertalers gebruikt wanneer dat mogelijk is. De uitspraak van 31 januari is een krachtig signaal van de Raad van State dat de Wbtv wel degelijk strikt moet worden nageleefd. Ten eerste heeft de vreemdeling die het hoger beroep had ingediend gelijk gekregen. Ten tweede moet de aangevallen uitspraak worden vernietigd. En ten derde moet de minister voor Immigratie, Integratie en Asiel, die bij deze zaak had nagelaten zijn keus voor een niet-beëdigde tolk te motiveren, de proceskosten voor de vreemdeling in verband met de behandeling van het beroep en het hoger beroep tot een bedrag van 1.311 euro betalen.
De klacht?
“dat, zoals de voorzieningenrechter daartoe heeft overwogen, hij [de vreemdeling, red] er geen blijk van heeft gegeven dat tijdens het nader gehoor communicatieproblemen zijn ontstaan tussen hem en de tolk, laat volgens de vreemdeling onverlet dat, nu de minister niet heeft voldaan aan de in de in artikel 28 […] neergelegde verplichting, de kwaliteit en integriteit van de door de minister ingeschakelde tolk niet zijn gewaarborgd.” (zoals omschreven in de uitspraak van de Raad van State).
Bron: de uitspraak van de Raad van State, met dank aan Martin Cordes van Cordes Vertalingen voor de tip
Op 31 januari 2012 heeft de Raad van State een vreemdeling in het gelijk gesteld bij zijn hoger beroep omdat in zijn asielprocedure een niet-beëdigde tolk was gebruikt zonder een schriftelijke motivatie voor deze keuze. Een belangrijke uitspraak voor alle beëdigde tolken en vertalers in Nederland.
Wet beëdigde tolken en vertalers
In de Wet beëdigde tolken en vertalers (Wbtv) is vastgelegd dat de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) bij zijn procedures tegen vreemdelingen alleen gebruik mag maken van beëdigde tolken en vertalers, tenzij vanwege vereiste spoed niet op tijd een ingeschrevene in het register beschikbaar is of als er niemand in het register is opgenomen voor de benodigde bron- of doeltaal. En als de IND gebruikmaakt van een niet-beëdigde tolk of vertaler, dan is de dienst verplicht de reden(en) hiervoor schriftelijk vast te leggen.
Ongemotiveerde keuze niet-beëdigde tolk niet toegestaan
Veel tolken en vertalers waren, en zijn mogelijk nog steeds, sceptisch over deze verplichting en twijfelen of de IND inderdaad alleen beëdigde tolken en vertalers gebruikt wanneer dat mogelijk is. De uitspraak van 31 januari is een krachtig signaal van de Raad van State dat de Wbtv wel degelijk strikt moet worden nageleefd. Ten eerste heeft de vreemdeling die het hoger beroep had ingediend gelijk gekregen. Ten tweede moet de aangevallen uitspraak worden vernietigd. En ten derde moet de minister voor Immigratie, Integratie en Asiel, die bij deze zaak had nagelaten zijn keus voor een niet-beëdigde tolk te motiveren, de proceskosten voor de vreemdeling in verband met de behandeling van het beroep en het hoger beroep tot een bedrag van 1.311 euro betalen.
De klacht?
“dat, zoals de voorzieningenrechter daartoe heeft overwogen, hij [de vreemdeling, red] er geen blijk van heeft gegeven dat tijdens het nader gehoor communicatieproblemen zijn ontstaan tussen hem en de tolk, laat volgens de vreemdeling onverlet dat, nu de minister niet heeft voldaan aan de in de in artikel 28 […] neergelegde verplichting, de kwaliteit en integriteit van de door de minister ingeschakelde tolk niet zijn gewaarborgd.” (zoals omschreven in de uitspraak van de Raad van State).
Bron: de uitspraak van de Raad van State, met dank aan Martin Cordes van Cordes Vertalingen voor de tip
Nieuw redactielid Vertalersnieuws
Beste lezers,
Namen we in de vorige editie van Vertalersnieuws nog afscheid van een redactielid, nu verwelkom ik een nieuw lid in ons vaste team: Sigrid Lensink-Damen. Sigrid heeft al twee zeer interessante delen van een nieuwe reeks, De talenreis, geschreven en u zult ongetwijfeld nog veel meer interessants van haar voorbij zien komen.
Natuurlijk stelt ze zich graag aan u voor, daarom kunt u meer over haar lezen op de pagina De redactie.
Naast de Talenreis van Sigrid verschijnen in deze editie ook heel interessante artikelen van Cas Jamin en Silvie van der Zee over online middelen waar we als vertaler veel aan kunnen hebben en een stuk van mijn hand over een recente uitspraak van de Raad van State in verband met de Wbtv. Reden genoeg dus om lekker te gaan lezen.
Met vriendelijke groet,
Mariëtte van Drunen
Namen we in de vorige editie van Vertalersnieuws nog afscheid van een redactielid, nu verwelkom ik een nieuw lid in ons vaste team: Sigrid Lensink-Damen. Sigrid heeft al twee zeer interessante delen van een nieuwe reeks, De talenreis, geschreven en u zult ongetwijfeld nog veel meer interessants van haar voorbij zien komen.
Natuurlijk stelt ze zich graag aan u voor, daarom kunt u meer over haar lezen op de pagina De redactie.
Naast de Talenreis van Sigrid verschijnen in deze editie ook heel interessante artikelen van Cas Jamin en Silvie van der Zee over online middelen waar we als vertaler veel aan kunnen hebben en een stuk van mijn hand over een recente uitspraak van de Raad van State in verband met de Wbtv. Reden genoeg dus om lekker te gaan lezen.
Met vriendelijke groet,
Mariëtte van Drunen
Abonneren op:
Posts (Atom)