Proefleessoftware voor vertalers

Door Cas Jamin

Iedere professionele vertaler kent het belang van herhaaldelijk proeflezen om goede, consistente vertalingen te kunnen leveren. Onder tijdsdruk willen er nog wel eens formele fouten in een vertaling sluipen. Met speciale proefleesapplicaties voor vertalers kun je in ieder geval een deel hiervan snel opsporen en verbeteren.

TQA-tools

‘Translation Quality Assurance tools’, of kortweg ‘TQA-tools’, zijn computertoepassingen die de vertaler helpen bij het proeflezen. Ze wijzen je op mogelijke lacunes, inconsistenties, interpunctiefouten of problemen met opmaaktags. Het kan gaan om proefleesfuncties die in vertaalapplicaties zoals Trados en MemoQ ingebouwd zijn, maar ook om speciale programma’s zoals ErrorSpy, QA Distiller, ApSIC Xbench, FineQA, Verifika en CheckMate.

TQA-tools hebben tweetalige vertaalgeheugenbestanden als invoer nodig. Daarom worden ook losstaande TQA-tools altijd naast vertaalapplicaties zoals Trados en MemoQ gebruikt.

Volledigheid

Een TQA-tool attendeert je op segmenten (zinnen, alinea’s) die helemaal niet, of onvolledig vertaald lijken te zijn. Zo krijg je een seintje bij een zekere procentuele afwijking in lengte tussen bron- en doelsegment of een doelsegment dat grotendeels identiek is aan het bronsegment.

Consistentie

Daarnaast helpt de software je om de consistentie van je vertaling na te gaan. Identieke segmenten die verschillend vertaald zijn worden uitgelicht. Hetzelfde geldt voor afwijkingen van de terminologielijst.

Fouten

Bovendien wijst een TQA-tool je op mogelijk verkeerd overgenomen getallen of data, verschillen in opmaak tussen bron- en doelsegment, spelfouten en interpunctiefouten. Ook kan een TQA-tool bij softwarelokalisatieprojecten controleren of aan bepaalde technische eisen voldaan is, zoals een maximum aantal karakters per interface-element.

In het gebruik

Met TQA-tools spoor je snel allerlei formele fouten en onvolkomenheden in je vertalingen op, waar je anders gemakkelijk overheen leest. Hierdoor blijft er meer tijd over om je te richten op de inhoud. TQA-tools geven wel regelmatig vals alarm, maar daardoor kom je ook veel potentiële onvolkomenheden op het spoor. Dergelijke software kan bijvoorbeeld geen rekening houden met stijlkeuzes. Misschien geeft het programma aan dat een bepaalde zin of term inconsequent vertaald is, maar is een variatie in woordkeus juist gewenst. Door te spelen met de instellingen kun je het aantal meldingen terugbrengen tot een werkbaar niveau.

De software

Vertaalapplicaties zoals Trados, MemoQ en Déjà VuX hebben ingebouwde proefleesfuncties. Ze zijn niet altijd gemakkelijk te vinden en de mogelijkheden zijn beperkter dan bij de speciale TQA-software. In de documentatie kun je terugvinden wat er mogelijk is met jouw vertaalprogramma. Hieronder bespreek ik een aantal van de losse TQA-applicaties.

ErrorSpy

ErrorSpy (Windows) kwam in 2003 op de markt, en was het eerste programma dat geheel toegespitst is op het proeflezen van vertalingen. Het vindt onvolledig vertaalde segmenten, inconsistenties in terminologie, spelfouten, interpunctiefouten, problemen met tags en verkeerd overgenomen getallen. ErrorSpy Freelance Edition kost € 250.

QA Distiller

QA distiller (Windows) wordt sinds 2004 ontwikkeld door Yamagata Europe. Het programma spoort veel fouten op, biedt de nodige opties voor fijnregeling en de interface wijst zich vanzelf. Als verbeterpunt voor dit programma wordt genoemd dat het fouten in de bredere context van een hele alinea zou mogen laten zien. De freelance-versie met ondersteuning voor drie talen kost € 250. Voor elke aanvullende taal betaal je € 100 extra. Op de website kun je een proeflicentie aanvragen.

ApSIC Xbench 2.9 en 3.0

ApSIC Xbench 2.9 (Windows) wordt genoemd als een goed, gratis alternatief voor ErrorSpy of QA Distiller. Het is in de eerste plaats een programma om vertaalgeheugens en woordenlijsten te doorzoeken, maar het heeft ook de nodige TQA-functies. Xbench spoort veel van de fouten en inconsistenties op die ErrorSpy en QA distiller ook vinden, inclusief afwijkingen van een terminologiedatabank. Het programma laat een aantal interpunctie- en opmaakfouten liggen. Een duidelijk pluspunt is dat Xbench de gevonden tekortkomingen in hun bredere context laat zien. Het is ook het enige programma dat oplossingen voorstelt.

In de nieuwe, betaalde versie 3.0 zijn de TQA-functies verder doorontwikkeld. Ook ondersteunt deze versie meer bestandsformaten en Unicode. Voor een licentie betaal je € 100 per jaar. Deze versie kun je 30 dagen gratis uitproberen.

FineQA

Het vertaalbedrijf Tilti Systems stelt het Windows-programma FineQA gratis ter beschikking op zijn website. FineQA controleert vertalingen op spelfouten, interpunctiefouten, verkeerd overgenomen getallen, onvolledig vertaalde segmenten, inconsistenties en afwijkingen van de terminologiedatabank.

Verifika

Verifika (Windows) is een nieuwe speler op de markt van TQA-tools. Een groot pluspunt is dat je direct vanuit het programma correcties kunt aanbrengen in je vertaling. Je hoeft daarvoor niet terug naar je vertaalapplicatie. Ook kun je met de sneltoetsen snel door de gevonden fouten bladeren en correcties aanbrengen. Verifika attendeert je op lacunes, interpunctiefouten, spelfouten, verkeerd overgenomen getallen, problemen met opmaaktags, inconsistenties en afwijkingen van de terminologiedatabank. De freelance-versie, met ondersteuning voor drie talen naar keuze, kost € 90 voor gebruik op één computer en € 110 voor gebruik op twee computers. Voor aankoop kun je het programma 30 dagen gratis uitproberen.

CheckMate

CheckMate (Windows, Mac en Linux) is een gratis en open source TQA-tool. Vrijwilligers ontwikkelen het als onderdeel van het Okapi Framework, een bundel nuttige applicaties en plug-ins voor vertaal- en lokalisatieprojecten. CheckMate controleert vertalingen onder andere op herhaalde woorden, interpunctiefouten en onvolledig vertaalde segmenten. De mogelijkheden zijn vooralsnog beperkt in vergelijking met de (semi-)commerciële tools. Zo zijn controles van terminologie en de algehele consistentie nog niet geïmplementeerd. In de toekomst zou CheckMate kunnen uitgroeien tot een volwaardige TQA-tool.

Conclusie

Een TQA-tool is een handige toevoeging aan het gereedschap van de vertaler of corrector. Formele fouten en inconsistenties worden zo sneller opgemerkt dan met alleen proeflezen. Daardoor blijft er meer tijd over om je te richten op de inhoudelijke aspecten van de vertaling.

Bronnen
Translation Quality Assurance Tools: Current State and Future Approaches (2007), Julia Makoushina.
Perspectives On Translation Quality (2011), p. 161–192. ISBN 978–3–11–025988–9.
Translation Quality Assurance Tools, Tuomas Kostiainen.
Review of Translation Quality Assurance Software, Andrei Gerasimov.
Automating Translation Quality Assurance, Marcin Milkowski.
Semi-geautomatiseerde controle haalt veel fouten uit vertalingen, Vertaalbureau.nl.
Ten good reasons for using a translation memory, Uwe Muegge.
Tools For Quality Assurance and Translation Memory Maintenance, Tuomas Kostiainen.

Tips voor beginnende freelance vertalers

Door Silvie van der Zee

Alle begin is moeilijk en dat geldt ook voor vertalers. Als je net begint als freelance vertaler is het soms fijn om wat tips van ervarenere collega’s te krijgen. Hieronder volgen er een paar:

Opdrachten

• Wees realistisch. Als je begint als freelancer kan het een tijdje duren voordat je een klantenbestand hebt opgebouwd. Verwacht dus niet dat je meteen al fulltime aan de slag kunt. In dit artikel kun je lezen hoe potentiële klanten jou kunnen vinden en hier hoe je je bedrijfsresultaten kunt verbeteren met de Business Bootcamp. Wil je meer weten over netwerken? Lees dan dit artikel van Sigrid Kauffman.
  
  
• Zoek uit wie de klant is. Door de klant even te googlen kom je al snel veel te weten. Bijvoorbeeld als de klant een slechte reputatie heeft op het gebied van betalen.
  
  
• Neem geen opdrachten aan tegen te lage tarieven, omdat je vindt dat je nog niet genoeg ervaring hebt. Ook al ben je een beginner, je bent professioneel vertaler en jouw werk is geld waard. Bovendien is dit je werk en dus je levensonderhoud. Als je toch met lage prijzen wil beginnen, verhoog je tarief dan wel naarmate je meer ervaring opdoet. Als je geen idee hebt wat een redelijk tarief is, bekijk dan de sites van andere freelance vertalers eens. Niet alle vertalers publiceren hun tarieven op hun site, maar er zijn er genoeg die dat wel doen.
  
  
• Begin niet aan een opdracht zonder dat je de prijs bent overeengekomen met de klant. Misschien een open deur, maar tijd is geld en mocht je er niet uitkomen met de klant, dan heb je al dat werk voor niets gedaan.
  
  
• Bekijk een opdracht goed voordat je hem aanneemt. Neem niet zomaar alles aan om ervaring op te doen, maar kijk eerst of je wel voldoende van het onderwerp weet om de tekst te vertalen. Als je een opdracht afslaat omdat je denkt dat je hem niet goed genoeg kunt volbrengen, is dit een teken dat je weet waar je grenzen liggen. Dat komt professioneel over op de klant.
  
  
• Wees realistisch als het gaat om deadlines. Als een deadline niet haalbaar is, probeer dan te onderhandelen met de klant over een latere deadline. Als dat niet mogelijk is, neem de opdracht dan niet aan. Beter geen opdracht, dan een opdracht te laat opleveren.
  
  
• Als je besluit om een opdracht aan te nemen, zorg er dan voor dat je voldoende onderzoek doet. Vraag de klant om referentiemateriaal. Als dat er niet is, zoek er dan naar op internet. Waarom het wiel opnieuw uitvinden als er al genoeg over het betreffende onderwerp is geschreven? Op deze manier ben je er zeker van dat je de juiste terminologie gebruikt.
  
  
• Wees niet bang om vragen te stellen. Aan de klant of aan collega’s. Via Twitter of LinkedIn zijn de meeste collega’s wel te bereiken en niemand is te beroerd om zijn of haar kennis te delen. Door vragen te stellen aan de klant kom je over als iemand die grondig te werk gaat en niet zomaar wat doet. Dat maakt een goede indruk.
  
  
• Vraag de klant om een ontvangstbevestiging en het liefst ook nog om feedback. Van elke vertaling leer je iets, dus feedback van de klant is heel waardevol.
  
  
• Lever de vertaling op tijd op in het gewenste formaat.
  
  

Proeflezen

• Lees de vertaling nog een paar keer door om er zeker van te zijn dat hij goed loopt. Je vindt altijd wel een foutje, dus: proeflezen, proeflezen, proeflezen. Idealiter leg je na het vertalen de tekst even weg en kijk je er de dag erna nog eens naar met een frisse blik. In de praktijk zal dit niet altijd mogelijk zijn vanwege strakke deadlines, maar probeer dan na het vertalen iets anders te gaan doen en kijk daarna nog eens naar je vertaling.
  
  
• Kijk goed of je niets vergeten bent te vertalen. Vergelijk de vertaling zin voor zin met de brontekst.
  
  
• Let vooral op bij het vertalen van eenheden, zoals valuta, maten, gewichten, temperaturen, etc.
  
  
• Schakel als het mogelijk is een collegavertaler in die je vertaling gratis of tegen een kleine vergoeding proefleest. Twee paar ogen zien meer dan één.
  
  

De belangrijkste tip is: do what you love and love what you do!

Bronnen:
Dana Translation
Tips for translators