Taboe

Door Marcel Lemmens

Vloeken mag niet. Ten minste volgens sommigen. Scheldwoorden en krachttermen worden vaak vermeden, vooral in de geschreven taal. Dat geldt niet alleen voor Nederlandse krachttermen, maar ook voor woorden uit andere talen. Een goed voorbeeld daarvan is de volgende kop uit de Volkskrant van 27 november: “Aan de top, f***ing trots ben ik erop”. Het is een citaat van topkok Jacob Jan Boerma, eigenaar van driesterrenrestaurant De Leest in Vaassen.

Hypocriet

We weten natuurlijk allemaal wat Boerma heeft gezegd, maar toch wordt het niet voluit geschreven. Hypocriet vind ik dat. Zeker als je het desbetreffende woord zoals in het citaat uit de Volkskrant hierboven zo opvallend, half weggecensureerd, in een kop zet. Als je vindt dat dergelijke woorden niet gebruikt moeten worden, dan moet je ze ook helemaal vermijden. Als je vindt dat alles gezegd en geschreven moet kunnen worden, dan moet je dat ook doen.

Langdurig ziekbed

Er zijn veel taboewoorden. Ook over heel dagelijkse zaken. Waarom durven veel mensen bijvoorbeeld het woord kanker niet in de mond te nemen? Angstvallig wordt het vermeden: “Hij overleed na een langdurig ziekbed” of “Het is toch hopelijk niet die akelige ziekte?” Alsof je kanker kunt doodzwijgen (geen opzettelijke woordspeling).

Zwarte Piet

De media stonden in december bol van de berichten over het discriminerende karakter van ‘Zwarte Piet’. Zwarte Piet zouden we dus moeten gaan vermijden, net als jodenkoek en negerzoenen. Autochtoon en allochtoon moeten blijkens het volgende bericht op nrc.nl ook worden afgeschaft: “De begrippen ‘autochtoon’, ‘westerse allochtoon’ en ‘niet-westerse allochtoon’ moeten niet meer door de overheid worden gebruikt”. Bejaarde en gehandicapte zijn niet langer politiek correct. We spreken over senioren en mensen met een beperking, of arbeidsbeperkten, zoals ik onlangs op nos.nl zag.

Zakelijke taboewoorden

Wat mij fascineert, is dat ook in zakelijke teksten bepaalde woorden angstvallig worden vermeden. Daarin wordt zelden gesproken over bijvoorbeeld problemen of verbeteren, maar kiest men liever uitdagingen en aanscherpen.

Drie sterren

Om nog even terug te komen op de kop in de Volkskrant: “Aan de top, f***ing trots ben ik erop”. Driesterrenrestaurant krijgt op deze manier wel een heel bijzondere betekenis!

Bericht voor plagiaatjagers. Deze bijdrage is een bewust gekozen vorm van 'zelfplagiaat'. De tekst is een aangepaste versie van een artikel dat ik heb geschreven voor het decembernummer van het Bulletin van de Vereniging Zelfstandige Vertalers. Het is maar dat u het weet. 

--

Marcel Lemmens is vertaler, redacteur, organisator van nascholingscursussen en taalliefhebber. De bovenstaande tekst mochten wij van hem hier herplaatsen, maar lazen wij eerst op de blog Taalpraat. Dat is een taalblog van Marcel en Corejanne Lemmens met wekelijkse bijdragen over opvallend taalgebruik; met gratis abonnement en mogelijkheden voor gastartikelen. Neem er vooral zelf ook eens een kijkje.

Praten over taal

Door Mariëtte van Drunen

Als redacteur en columnist van Vertalersnieuws vind ik het ook wel eens leuk een ander over taal te laten praten. Laat nou een van mijn voormalig docenten van De Vertaalacademie in Maastricht -die dit keer ook een leuke bijdrage levert aan Vertalersnieuws- een heel leuke blog over taal hebben. Die wil ik jullie zeker niet onthouden. 

Taalpraat

In Taalpraat schrijven mijn voormalig docent Marcel Lemmens, die tegenwoordig onder meer bekend is van Teamwork Vertaalworkshops, en zijn vrouw Corejanne, die taaltrainingen in het Frans geeft, leuke en interessante columns over taal.

Voor ieder wat wils

De onderwerpen variëren van columns over taalgebruik in de krant, op televisie en op straat tot overpeinzingen over lastige spellingskwesties en grappige sketches van Marcel en Corejanne. In de rubriek Bij de koffieautomaat staan droge dialogen om je werkweek lachend mee te beginnen. In de categorie Nieuwe betekenis kun je op de hoogte blijven van de bijzondere nieuwe betekenissen die sommige woorden krijgen. En je kunt op verschillende manieren zoeken welke column je eerst of verder nog wilt lezen, tot een ware ‘taalpraatwolk’ aan toe.

Meepraten

Wat ook leuk is: je mag meepraten. Reacties worden onder de columns weergegeven. Soms denken de lezers mee en doen ze er nog een schepje bovenop ook. Soms zijn het gewoon recensies van de column. Welke van de twee je ook verkiest, hier kun je makkelijk een interessante discussie over taal aangaan. Echte taalpraat dus. Ik ben voor. Ik ga eens kijken waar ik begin (misschien iets over mode…). Doen jullie mee?

Taalpraat is te vinden op http://taalpraat.nl.

Krachtige woorden

Door Marcel Lemmens

Gebruik jij in je teksten en vertalingen woorden zoals aangaande, alsmede, alvorens, behoudens, bijgevolg, derhalve, geschieden, hangende, hetgeen, jegens, krachtens, niettegenstaande, omtrent, ten gevolge van, tevens, vooralsnog en voornemens? Of vermijd je ze ten koste van alles en kies je liever eenvoudigere woorden?

Ouderwets 

Als je Nederlands als werktaal hebt, en je dus in het Nederlands vertaalt of Nederlandse teksten schrijft, dan zul je bovenstaande woorden misschien ouderwets en oubollig vinden. En dat is in de meeste gevallen ook zo. Alsmede betekent meestal gewoon ook, alvorens kan vaak goed worden vervangen door voordat, en hetgeen is hetzelfde als wat. Als je van helder, ongecompliceerd Nederlands houdt, dan vermijd je in principe dergelijke bombastische, juridisch ogende woorden en gebruik je liever de eenvoudigere alternatieven.

Zwart-wit 

Toch is het in mijn ogen ('mijns inziens') niet zo zwart-wit. Er zijn wel degelijk situaties, en niet alleen in juridische teksten, waarin bovengenoemde woorden nuttig zijn. Dat kan komen doordat ze simpelweg goed passen in een omgeving waarin meer van dat soort woorden voorkomen, of omdat ze gewoon heel functioneel zijn. Tijd voor een paar voorbeelden.

Voorbeeld 1: omslachtige formulering 

Ik werkte onlangs aan de vertaling van een formeel rapport met veel verwijzingen naar wetten, zoals de 'Wet inzake de luchtverontreiniging'. Ik weet niet hoe het met jou is, maar als ik een tekst heb met veel van dat soort woorden, dan ben ik eerder geneigd inzake te gebruiken waar een ander voorzetsel net zo goed past. Zo had ik in een eerste versie van mijn vertaling het volgende fragment: 'het overheidsbeleid inzake werkgelegenheid'. In mijn revisie veranderde ik dat in 'het werkgelegenheidsbeleid van de overheid'. Maar wat doe je met de volgende formulering: 'het beleid inzake alleenstaande minderjarige asielzoekers'? Ik worstelde ermee en kwam met geen beter alternatief dan met betrekking tot. Die uitdrukking dekt weliswaar dezelfde lading, maar is in mijn ogen geen verbetering. Het is een omslachtige formulering van de betekenis van inzake. Ik besloot dus inzake te laten staan.

Voorbeeld 2: minder specifiek 

In het januarinummer van Voetbal International zag ik de volgende kop: ”Emanuelson en Allegri betreuren racisme jegens Boateng”. En op de website forum.nl kwam ik de volgende zin tegen: ”De houding van de autochtone bevolking jegens minderheden en met name moslims is negatiever geworden en de sociale spanningen tussen allochtone en autochtone Nederlanders zijn toegenomen.” Veel voorvechters van moderne, eenvoudige taal zullen een woord als jegens willen vermijden. Maar is dat altijd terecht? Het is een effectief, krachtig woord met een heel specifieke betekenis. Waarom zou je je in allerlei bochten wringen om diezelfde betekenis met andere, minder specifieke of minder duidelijke woorden weer te geven?

Voorbeeld 3: naamvallen 

Kijk even mee naar het volgende voorbeeld uit de NRC: ”Thuiswonende studenten krijgen nu nog 95,61 euro per maand als basisbeurs, studenten op kamers 266,23 euro. Daarnaast krijgen studenten wier ouders weinig verdienen nog de aanvullende beurs, een extra toelage afhankelijk van het inkomen van hun ouders.” Het gaat mij hier om wier, een van de weinige woorden in de Nederlands waarin een oude naamval nog zichtbaar is. Een nuttig woord, omdat het zorgt voor een heel beknopte en precieze terugverwijzing. Zoals je weet, zijn de meeste naamvallen in het Nederlands verloren gegaan. Toch heeft een woord als wier de tand des tijds doorstaan. Nog wel, ook al weet niet iedereen meer hoe het precies moet worden gebruikt. Veel taalgebruikers gebruiken bijvoorbeeld wiens in plaats van wier, ook als het gaat om een antecedent in het meervoud; zoek voor de grap maar eens "de mensen wiens" op Google. Ik gebruik wier graag in gevallen waar alternatieven omslachtig zijn.

Functioneel 

Het is gemakkelijk om te zeggen dat je woorden zoals in de eerste paragraaf hierboven moet vermijden, maar dat standpunt is te zwart-wit. Sommige komen misschien een tikkeltje ouderwets over, maar ze hebben wel een heel precieze betekenis en kunnen heel efficiënt en functioneel zijn. Het belangrijkste is dat je woorden kiest die passen bij de stijl van de tekst en die de boodschap het beste overbrengen. Het is vervolgens aan jou om je keuzes aan je klant te verantwoorden.

Hoeders van de taal 

Ik zou het jammer vinden als woorden als inzake, jegens en wier zouden verdwijnen. Maar uiteraard heb ik daar helemaal niets over te zeggen. Het zijn alle taalgebruikers samen die bepalen welke woorden wel en welke niet in de Nederlands behouden blijven. Het enige wat wij vertalers kunnen doen, is ze op een functionele manier inzetten en daarmee laten zien dat ze nuttig zijn. Daarmee leveren wij een bijdrage aan de kracht van onze taal.

Marcel Lemmens is vertaler, redacteur, organisator van nascholingscursussen en taalliefhebber. Kijk voor meer informatie op zijn websites:

• www.marcellemmens.nl (zakelijke website) 
• www.taalpraat.nl (taalblog van Marcel en Corejanne Lemmens met wekelijkse bijdragen over opvallend taalgebruik; met gratis abonnement en mogelijkheden voor gastartikelen) 
• www.teamwork-vertaalworkshops.nl (Marcel organiseert samen met Tony Parr al meer dan 20 jaar nascholingscursussen voor zakelijk vertalers)

Nascholingscursus juridisch vertalen

Door Mariëlle van Benthum

Helder formuleren in juridische stukken staat centraal in de nascholingscursus "Ja, maar ... mag dat?". Hoe schrijft u goed leesbare juridische teksten? Wanneer hebben we het over onduidelijke formuleringen en wanneer over vakjargon? Hoe komt het dat juridische teksten doorgaans nauwelijks te begrijpen zijn?

Marcel Lemmens en Tony Parr van Teamwork hebben drie prominente sprekers uitgenodigd die een antwoord geven op deze vragen via drie presentaties van elk een uur over de combinatie van taal en recht.

De nascholingscursus vindt op 24 juni plaats in Utrecht en bestaat uit een ochtend- en een middagprogramma. Tijdens het ochtendprogramma vertellen specialisten over de
begrijpelijkheid van wet- en regelgeving, de taal die wordt gehanteerd in notariële akten en klare taal in uw eigen vertalingen. In de middag zijn er praktische workshops. U kunt zich aanmelden voor de hele dag of voor een afzonderlijk dagdeel. Het Bureau BTW heeft 6 PE-punten toegekend voor de hele dag en 3 voor het ochtendprogramma.

Zie voor meer informatie en inschrijving: Teamwork vertaalworkshops.

Workshop Vertalen = Puzzelen

Door Mariëlle van Benthum

Teamwork organiseert op 13 en 23 mei in Utrecht de workshop ‘Vertalen = puzzelen’.

 Vertalers zijn altijd op zoek naar de achterliggende betekenis van woorden en zinnen. Steeds vragen we ons af wat nu precies de intentie is van de schrijver. We analyseren de tekst en moeten af en toe tussen de regels door lezen. Soms is de structuur van een te vertalen tekst ver te zoeken. Of de schrijver ging er vanuit dat de lezer wel genoeg specifieke voorkennis had over het onderwerp, waardoor bepaalde thema’s niet of nauwelijks worden opgehelderd. Is de tekst in de doeltaal dan wel te volgen? Het is een waar gepuzzel.

Daarom organiseert Teamwork nu deze nieuwe workshop Vertalen – puzzelen. De workshop bestaat uit twee onderdelen: Tony Parr neemt de leiding bij vertalen van Nederlands naar Engels, en Marcel Lemmens leidt het onderdeel vertalen van Engels naar Nederlands. Elk onderdeel duurt drie uur. Teamwork heeft Bureau BTV verzocht 3 PE-punten toe te kennen voor het volgen van één onderdeel en 6 punten voor het volgen van het dubbelprogramma. Als u zich voor 25 maart aanmeldt, geldt er een vroegboekkorting.

Aanvullende informatie:
Plaats: Hotel Park Plaza in Utrecht
Tijd: 13 en 23 mei van 10.00 - 13.15 en van 14.00 - 17.15 uur.
Website: http://www.teamwork-vertaalworkshops.nl/events/evenement.php?id=30

Workshop beëdigde vertalingen en opfriscursus Nederlands

Door Mariëlle van Benthum

Op zaterdag 5 maart leidt Teamwork een workshop beëdigde vertalingen en een opfriscursus Nederlands voor anderstaligen. Beide activiteiten duren één dagdeel. U kunt aan één of beide bijeenkomsten deelnemen.

Tijdens de workshop over beëdigde vertalingen vertelt Tony Parr u over de gevolgen van de Wet Beëdigde Tolken en Vertalers, die sinds 1 januari 2009 geldt. Weet u wat de juridische gevolgen zijn van het teken van  een beëdigingclausule? Moet een beëdigde vertaling letterlijker worden vertaald dan een 'gewone' vertaling? Deze en andere historische, juridische, ethische, praktische en vertaalkundige aspecten van beëdigde vertalingen komen aan bod.

Bij de opfriscursus toetst Marcel Lemmens uw Nederlands via een 'instap-test- aan het begin van de bijeenkomst.  Daarna worden tien onderwerpen besproken die voor veel anderstaligen lastig zijn. Denk  bijvoorbeeld aan het gebruik van de lidwoorden 'de' of 'het', de woordvolgorde van het Nederlands en het  gebruik van 'er'. Ter afsluiting krijgt u een 'eindtoets' waarmee u test wat u aan kennis heeft gewonnen.

U kunt de cursus bijwonen in Regardz Eenhoorn in Amersfoort. Voor beide bijeenkomsten zijn PE-punten aangevraagd. Voor meer informatie en online inschrijven kunt u terecht op: http://www.teamwork-vertaalworkshops.nl/.

Vertaalweb verdwijnt

Leden van de Nederlandse vertalersstek die HET netwerkplatform bij uitstek had moeten worden voor Nederlandse vertalers, weten het misschien al: vanaf morgen is het gedaan met Vertaalweb. Initiatiefnemers Koen Gubbels, Marcel Lemmens en Tony Parr lieten vandaag in hun nieuwsbrief weten dat er helaas onvoldoende inzet was geweest van de doelgroep om nog langer met de website door te gaan.

Ondanks honderden registraties bleef het aantal bijdragen van de vertalersgemeenschap beperkt en bleek de website niet 'levensvatbaar' meer. De heren Gubbels, Lemmens en Parr zijn teleurgesteld, maar kunnen de website helaas niet zonder onze hulp in de lucht houden.